Iński Park Krajobrazowy

Informacje ogóle

Utworzony w 1981 r. Iński Park Krajobrazowy położony jest w środkowej części Pojezierza Ińskiego zajmując wraz z otuliną około 60% jego powierzchni.

Park stanowi centrum nie tylko geograficzne, ale przede wszystkim przyrodnicze Pojezierza, koncentrując w swoich granicach wszystkie elementy wyróżniające Pojezierze Ińskie i decydujące o jego wielkiej ekologicznej wartości.

Rzeźba terenu ukształtowana podczas ostatniego zlodowacenia charakteryzuje się dużą dynamiką i "świeżością" form. Wzgórza o stromych zboczach i znacznych wysokościach względnych, podmokłe dolinki, zajęte przez torfowiska i wytopiskowe oczka wodne, polodowcowe rynny jeziorne i rzeczne tworzą bardzo urozmaicony system siedlisk. Ta już i tak bardzo skomplikowana mozaika jest dodatkowo wzbogacona bardzo nieregularnym i rozbudowanym przebiegiem granicy polno-leśnej, co dodatkowo podnosi bioróżnorodność terenu.

Wartości przyrodnicze Ińskiego Parku Krajobrazowego związane są ściśle z wodnymi i podmokłymi siedliskami. Liczne rzadkie gatunki ptaków, płazów i gadów, które występują na tym terenie, wykorzystują jako środowisko życia i rozrodu nie tyle otwarte wody dużych i głębokich jezior, co płytkie, często bezodpływowe zbiorniki, oczka wodne, stawy rybne, mokradła i torfowiska. Budowa geologiczna Pojezierza Ińskiego - faliste obszary moren czołowych i dennych pocięte głębokimi rynnami glacjalnymi - sprzyjają gromadzeniu się wody w obniżeniach terenu. Takie akweny są chętnie wykorzystywane przez różne gatunki zwierząt.

Spośród wodno-błotnych gatunków ptaków, które lęgną się w Ińskim Parku Krajobrazowym i które związane są z takimi właśnie siedliskami, należy wymienić:

  1. Gatunki zagrożone w skali światowej
    • bociana białego Ciconia ciconia,
    • kanię rdzawą Milvus milvus,
    • bielika Haliaeetus albicilla,
  2. Gatunki zagrożone w skali europejskiej
    • derkacza Crex crex,
    • bąka Botaurus stellaris,
    • bociana czarnego Ciconia nigra,
    • kanię czarną Milvus migrans,
    • błotniaka stawowego Circus aeruginosus,
    • orlika krzykliwego Aquila pomarina,
    • rybitwę pospolitą Sterna hirundo,
    • rybitwę czarną Chlidonias niger,
    • zimorodka Alcedo atthis

Spośród wodno-błotnych gatunków ptaków, które lęgną się w Ińskim Parku Krajobrazowym i które związane są z takimi właśnie siedliskami, należy wymienić:
Na szczególną uwagę zasługuje ińska populacja żurawia Grus grus. Prowadzona w latach 1992 - 1995 inwentaryzacja lęgowej populacji tego gatunku wykazała jego najwyższą w Polsce koncentrację - 51 par lęgowych na 100 km2 powierzchni. Wielkość ta stawia Park na czele obszarów najintensywniej wykorzystywanych przez żurawie w czasie rozrodu na obszarze Polski.

Płytkie zbiorniki wodne mają jeszcze większe znaczenie dla herpetofauny. W Ińskim Parku Krajobrazowym i na obszarze jego otuliny stwierdzono występowanie 12 gatunków płazów i 6 gatunków gadów. Stanowi to prawie 67% krajowej herpetofauny, a jeśli rozpatrywać gatunki występujące na niżu, procent ten urasta do 90.

Pojezierze Ińskie jest terenem równie odpowiednim dla teriofauny, występuje tu co najmniej 37 gatunków ssaków w tym wydra (Lutra lutra) i reintrodukowany bóbr europejski (Castor fiber). W 1994 i 1995 roku zespół Akademii Rolniczej w Poznaniu pod kierownictwem prof. R. Graczyka wsiedlił w Parku i otulinie 9 rodzin bobrowych. Bobry zaaklimatyzowały się znakomicie i stanowią dziś stały element fauny Pojezierza Ińskiego. W roku 2008 na terenie Ińskiego Parku Krajobrazowego reintrodukowano również żubra.

Mapa

Zobacz mapę parku.

Iński Park Krajobrazowy w liczbach:

 ParkOtulina
Powierzchnia ogólna 17763ha 26240ha
Powierzchnia jezior 9% 6%
Największe jezioro Ińskie 600ha Woświn 800ha
Powierzchnia lasów 52.7% 15.6%

Iński Park Krajobrazowy jest jednocześnie położny na terenie obszarów Natura 2000: Ostoja Ińska PLB320008 oraz Pojezierze Ińskie PLH320051.

Fauna Ińskiego Parku Krajobrazowego

Herpetofauna

Przystępując do omówienia płazów i gadów Ińskiego Parku Krajobrazowego trzeba pamiętać, że teren ten oferuje tym dwu gromadom kręgowców niezwykle korzystne warunki życia. Jeziora, cieki, a co najważniejsze liczne małe zbiorniki, nieużytki, okresowo zalewane zagłębienia, torfowiska i podmokłe łąki stwarzają płazom i gadom, wymagającym do rozrodu płytkich i ciepłych wód, odpowiednie warunki bytu.

Herpetofauna stanowi obecnie jedną z najbardziej zagrożonych grup kręgowców. Wszystko wskazuje na to, że w ostatnich latach grupa ta przechodzi poważny kryzys liczebności, na który składa się wiele przyczyn. Jedną z najważniejszych są drastyczne przemiany siedliskowe, jakim ulegają preferowane przez nie środowiska podmokłe. Zalicza się do nich osuszanie bagien i mokradeł, melioracje innych terenów podmokłych oraz regulacja rzek. Podobne efekty daje również obniżenie poziomu wód gruntowych, co notuje się na terenie całej Polski. Deficyt wody pogłębiany jest przez zmiany klimatyczne, co szczególnie dało się zauważyć w minionych kilku latach.

Iński Park Krajobrazowy, mimo że i tu można zauważyć symptomy powszechnego osuszenia, jest jedną z nielicznych enklaw, gdzie warunki wodne nadal sprzyjają herpetofaunie. Podnosi to znacznie przyrodniczą rangę tego terenu i jednocześnie obliguje do zapewnienia odpowiedniej ochrony płazom i gadom oraz ich podmokłym siedliskom. Kolejnymi czynnikami powodującymi zmniejszenie liczebności herpetofauny są pestycydy i nawozy mineralne oraz ruch kołowy pojazdów szczególnie tam, gdzie szlaki migracji płazów i gadów przecinają drogi i szosy. Regres w rolnictwie w latach 90-tych był korzystny dla tych zwierząt, ponieważ znacznemu zmniejszeniu uległy ilości stosowanych środków ochrony roślin i nawozów sztucznych. Obecnie jednak chemia rolna nadal traktowana być musi jako duże zagrożenie dla herpetofauny. Straty na drogach to problem, który można częściowo rozwiązać budując specjalne przepusty i przełazy pod szosami.

Na Pojezierzu Ińskim wykryto występowanie prawie wszystkich gatunków herpetofauny, możliwych do stwierdzenia na niżu Polski. Ogółem stwierdzono tu 18 gatunków, w tym 12 gatunków płazów i 6 gatunków gadów.

Traszka grzebieniasta i traszka zwyczajna to jedyni tutaj przedstawiciele płazów ogoniastych. Jesienią spotkać je można w pobliżu domów z piwnicami i kamiennymi fundamentami. Szukają tam one miejsc do przezimowania.

Rzekotka drzewna jest płazem bardzo charakterystycznym dla terenów Pojezierza Ińskiego. Jej głos godowy należy do najbardziej typowych głosów wiosny na Pojezierzu Ińskim. W ciepłe kwietniowe i majowe wieczory w pobliżu płytkich bagienek i oczek wodnych można wysłuchać prawdziwego koncertu. Rzekotkowe orkiestry, złożone z kilkunastu, kilkudziesięciu, a nawet kilkuset samców uczestniczących w godach są bardzo donośne. Słychać je nawet z odległości kilku kilometrów. Rzekotka wygląda podobnie jak pospolite żaby, należy jednak do innej rodziny. Na palcach ma charakterystyczne przylgi, które służą jej do poruszania się po drzewach. Po okresie godów, odbywanych jak u wszystkich płazów w wodzie, rzekotki opuszczają stawy i przenoszą się w korony drzew i krzewów. Tam przebywają do końca lata żywiąc się głównie owadami.

Innym gatunkiem charakterystycznym dla Pojezierza Ińskiego jest kumak nizinny. Ten płaz podobny jest do małej ropuchy, nie należy jednak do rodziny ropuch. Skóra na grzbiecie kumaka jest ciemna i pokryta licznymi brodawkami, doskonale maskując go w ciemnej, bagiennej wodzie. Na brzuchu, który kumak pokazuje w niebezpieczeństwie, występują charakterystyczne jaskrawo pomarańczowe nieregularne plamy, mające zadanie odstraszające. Skóra kumaka zawiera liczne gruczoły jadowe wydzielające w razie podrażnienia trujący śluz. Jest on toksyczny dla wielu małych zwierząt, także człowiek może doznać silnego podrażnienia błon śluzowych oczu, nosa i gardła. Głos godowy tego gatunku porównać można do orkiestry kameralnej. Ciche i rzewne pojedynczo wydawane kumknięcia dochodzące z wody świadczą o obecności kumaka.

Z rodziny żabowatych w Ińskim Parku Krajobrazowym obok bardzo pospolitych gatunków: żaby jeziorkowej, wodnej, trawnej i moczarowej występuje największa polska żaba - żaba śmieszka. Długość ciała tego gatunku może dochodzić do 11 cm (mierzona bez kończyn). Zielone ubarwienie ciała śmieszki jest bardzo podobne do żaby jeziorkowej i wodnej. Spotykamy ją także w takich samych siedliskach nad jeziorami i stawami. Często mniejsze osobniki śmieszki są bez dokładnych badań i pomiarów nie do odróżnienia od tych gatunków.

Ropuchy nie poruszają się skokami, jak żaby, ale kroczą. Jest to cecha po której łatwo odróżnić przedstawicieli tych rodzin. W Ińskim Parku Krajobrazowym występują dwa gatunki ropuch - szara i paskówka. Skóra tych gatunków jest szorstka i brodawkowata; zawiera liczne gruczoły jadowe. Ropucha nie jest w stanie sama wydzielić jadu, uwalnia się on samoistnie pod wpływem podrażnienia gruczołu, np. podczas ugryzienia ropuchy przez inne zwierzę.

Wszystkie płazy należą do bardzo pożytecznych z punktu widzenia człowieka. Żywią się głównie owadami i zjadają te organizmy, których w ich otoczeniu jest najwięcej. Ma to ogromne znaczenie w przypadku masowych pojawów szkodników owadzich niszczących pola i lasy. Możemy również liczyć na płazy w przypadku redukcji liczby komarów.

Żółw błotny należy do niezwykle rzadkich i zagrożonych gadów. Umieszczono go na liście Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Jest jedynym przedstawicielem herpetofauny Pojezierza Ińskiego aż do tego stopnia zagrożonym. Jest on wprawdzie gatunkiem bardzo długowiecznym, ale do rozrodu wymaga specjalnych warunków, które coraz rzadziej udaje mu się znaleźć. Żółw składa jaja na wilgotnym, ciepłym i odkrytym brzegu, gdzie przez okres około 100 dni rozwijają się w nich młode. Przez tak długi okres wiele niebezpieczeństw zagraża lęgowi. Głównym w obecnej dobie jest możliwość zniszczenia - zdeptania przez ludzi.

Spośród przedstawicieli jaszczurek na terenie Ińskiego Parku Krajobrazowego występują 3 gatunki. Jaszczurka zwinka i jaszczurka żyworodna należą do jaszczurek właściwych. Cztery kończyny z długimi pazurkami i łamliwy ogon to typowe cechy tej gadziej rodziny. Schwyceni za ogon jej przedstawiciele odrzucają go w obronie przed wrogiem. Ogon ten po pewnym czasie odrasta, nigdy jednak nie osiąga pierwotnych wymiarów.

Trzecim przedstawicielem jaszczurek jest padalec. W przeciwieństwie do jaszczurek właściwych nie ma kończyn i wygląda jak wąż. Nie ma jednak wężowej giętkości, jego ciało jest bardziej krępe niż u węży i nie posiada przewężenia szyjnego. Padalec w niebezpieczeństwie również odrzuca ogon, nie ma jednak zdolności zregenerowania go jak jaszczurki właściwe.

Spośród węży występują na Pojezierzu Ińskim 2 gatunki - zaskroniec zwyczajny i żmija zygzakowata. Zaskroniec jest zwierzęciem związanym z wodą. Przebywa najchętniej w miejscach wilgotnych i jest doskonałym pływakiem. Jego szarozielone ciało pozbawione jest wyraźnych wzorów, jedynie na pograniczu głowy i szyi występują dwie żółte plamy, po których zawsze możemy odróżnić zaskrońca od innych gatunków. Żmija to jedyny przedstawiciel herpetofauny, który może być niebezpieczny dla człowieka. Człowiek jednak bardzo musi się starać, by żmija go ugryzła. Nie atakuje ona nigdy bez powodu i na ogół przed człowiekiem ucieka. Nadepnięta przypadkowo nie jest w stanie przebić zębami jadowymi butów czy spodni. Jeśli nie będziemy chodzić z gołymi nogami po lesie i dzikich łąkach, jeśli nie będziemy drażnić bezmyślnie spotkanej żmii, nie grozi nam z jej strony żadne niebezpieczeństwo. W Polsce występują różne odmiany barwne żmiji. Osobniki brązowe lub szare zawsze na grzbiecie mają wyraźny zygzak. Czarne żmije, na ciele których wzór nie jest widoczny, występują stosunkowo rzadko. Jeśli nie jesteśmy pewni z jakim gatunkiem mamy do czynienia najlepiej zostawić go w spokoju, zabijanie przypadkowo spotkanego węża tylko dlatego, że mógłby nas ugryźć, jest postępowaniem całkowicie bezsensownym.

Awifauna

Ptaki obok płazów i gadów stanowią kolejną gromadę kręgowców, która decyduje o szczególnej randze Ińskiego Parku Krajobrazowego. Takie cechy tego terenu jak: polno - leśna mozaika, duża powierzchnia ekotonów, obfitość wód otwartych (jezior) i obszarów podmokłych (torfowisk, bagien, oczek wodnych), rozległe i ekstensywnie użytkowane łąki sprzyjają zwłaszcza najbardziej zagrożonym grupom ptaków: wodno-błotnym i drapieżnym. Iński Park Krajobrazowy traktowany jest jako ostoja ptaków o randze europejskiej i można to motywować zarówno liczebnością jak i składem gatunkowym lęgowej awifauny. W trakcie badań wykazano, że do lęgów na Pojezierzu Ińskim przystępuje 142 gatunki ptaków, co stanowi około 60 % całej lęgowej awifauny Polski. Różnorodność gatunkowa ptaków świadczy o ogromnych walorach przyrodniczych tego terenu, co dodatkowo podkreśla fakt, iż aż 26 gatunków należy do zagrożonych.

Bielik (Haliaeetus albicilla) jest największym polskim ptakiem. Najliczniej występuje na północy kraju na Pomorzu Zachodnim i Mazurach. Na Pojezierzu Ińskim gnieździ się 14 par bielików. Około 90 % żeru bielika stanowią ryby (między innymi szczupak, okoń i leszcz) oraz ptaki wodne (głównie łyska i krzyżówka) zdobywane na licznych w Parku i otulinie zbiornikach wodnych. Bielik zwłaszcza w okresie zimowym preferuje duże akweny. Stałym miejscem polowań są jeziora Woświn i Ińskie. Równie często odwiedza stawy rybne, na których w okresie odłowów gromadzić się może kilka do kilkunastu osobników. Głównym zagrożeniem dla tego gatunku na Pojezierzu Ińskim są zmiany siedliskowe w tym postępujący wyrąb starych drzewostanów. Gniazdo bielika jest niezwykle masywne, może osiągać ciężar do 0.5 tony i założone być musi na odpowiednio starym i wytrzymałym drzewie. Z uwagi na malejącą powierzchnię starodrzewi ogromne znaczenie ma ochrona istniejących siedlisk i niedopuszczanie do usuwania z nich starych drzew.

Pomorze Zachodnie obok Mazur jest obszarem najliczniejszego występowania orlika krzykliwego w Polsce. Gatunek ten preferuje drzewostany liściaste i mieszane z licznymi enklawami terenów podmokłych i łąk, na których zdobywa żer. Żywi się głównie drobnymi zwierzętami: ssakami, ptakami i płazami. Powszechne osuszanie lasów i obszarów do nich przyległych powoduje całkowitą degradację terenów łowieckich orlika. Drugim poważnym zagrożeniem dla tego gatunku jest wycinanie starodrzewi, w których zakłada gniazda. W okresie lęgowym niezwykle ważny jest spokój w jego rewirze. Niepokojony ruchem czy pracami leśnymi pod gniazdem porzuca lęg. Pojezierze Ińskie stwarza odpowiednie dla tego gatunku warunki, o czym świadczy liczebność miejscowej populacji.

Kania ruda jest gatunkiem występującym w Polsce głównie na północnym - zachodzie. Park i otulina bogate są w typowe, preferowane przez nią siedliska - otwarte lasy z licznymi enklawami łąk, pól, jezior i nieużytków. Gniazda lokuje zwykle na obrzeżu lasów, co jest jeszcze jednym dowodem tego, że ekotony preferowane są przez wiele gatunków. W gnieździe bardzo często można zauważyć folię, szmaty i styropian. Kania poluje na otwartych terenach łąk, pól i jezior, wypatrując zdobyczy ze znacznej wysokości bądź lecąc nisko nad ziemią. Chętnie zbiera śnięte ryby z brzegów wód i żeruje na padlinie. Do rewiru lęgowego jest przywiązana. To samo gniazdo wykorzystuje często przez wiele lat.

Kania czarna występuje głównie na zachodzie i północy Polski. Jej gniazdowanie związane jest z jeziorami, nad którymi często odbywa lęgi. Żywi się rybami i bardzo chętnie padliną. Często widuje się ją żerującą w grupach razem z krukami. Do tej pory na terenie Parku wykryto tylko dwa gniazda tego gatunku.
Nazwy kań mogą być przy ich rozróżnianiu nieco mylące. W upierzeniu kania rdzawej rzeczywiście przeważa rudobrązowa tonacja. Kania czarna nie jest jednak wcale czarna a jedynie ciemniejsza od rdzawej w tonacji ciemno brązowej do rudej. Upierzenie obu kań zawiera sporo bieli. Najlepszą cechą rozpoznawczą jest u tych ptaków kształt ogona. Kania rdzawa ma ogon głęboko wcięty; u kani czarnej wcięcie zaznaczone jest dużo słabiej. Wcięcie ogona pozwala nam także jednoznacznie odróżnić kanie od innych polskich ptaków drapieżnych; żaden inny polski gatunek nie ma tak ukształtowanego ogona.

Błotniak stawowy jest ptakiem znajdującym na Pojezierzu Ińskim doskonałe warunki życia i rozrodu. Związany jest nierozerwalnie z trzcinowiskami, w których zakłada gniazdo. Wykorzystuje do lęgów zarówno nadjeziorne szuwary jak i trzcinowiska z niewielką powierzchnią otwartego lustra wody. Pojezierze Ińskie jedną z cenniejszych ostoi błotniaka stawowego w Polsce.

Obok przedstawionych wyżej rzadkich gatunków na Pojezierzu Ińskim lęgną się bardziej pospolite ptaki drapieżne:

  • myszołów zwyczajny,
  • jastrząb,
  • krogulec,
  • pustułka,
  • kobuz.

Bąk związany jest z rozległymi trzcinowiskami nad zbiornikami wodnymi. Występuje nielicznie na terenie całej Polski na pojezierzach i w dolinach nieuregulowanych rzek. Liczebność populacji polskiej szacuje się na około 800 par. Pojedyncza para wymaga do osiedlenia się kilkunastohektarowej zwartej powierzchni szuwarów i lustra otwartej wody. Powierzchnia takich siedlisk ustawicznie kurczy się w skali kraju i to dodatkowo podkreśla rangę Pojezierza Ińskiego jako terenu, gdzie warunki środowiskowe są nadal odpowiednie dla bąka. Obecność bąka w terenie stwierdza się najczęściej na podstawie charakterystycznego głosu godowego samca, od którego pochodzi nazwa gatunku.
Na Pojezierzu Ińskim notuje się występowanie bąka nad wieloma jeziorami i stawami rybnymi w liczbie kilkunastu do kilkudziesięciu par. Stałym zagrożeniem tego gatunku na terenie Parku i otuliny jest wiosenne wypalanie roślinności nadwodnej i wykaszanie trzciny.

Gągoł jest przedstawicielem licznie występujących na Pojezierzu Ińskim kaczek. W przeciwieństwie jednak do pozostałych gatunków swoich kuzynów gnieździ się w dziuplach drzew. Ponieważ starych dziuplastych drzew nad brzegami wód jest coraz mniej jego istnienie może być zagrożone. By zapobiegać spadkowi liczebności tego gatunku buduje się dla niego specjalne budki lęgowe, które chętnie zasiedla. W Polsce gągoły gniazdują głównie na północy i zachodzie. Gatunek ten preferuje otoczone starym lasem jeziora i stawy. Lubi również zakładać gniazda na wyspach.

Kropiatka jest niewielkim krewnym derkacza i żurawia. Związana jest ściśle z siedliskami podmokłymi i ich zanik powodowany melioracjami i suszą jest główną przyczyną spadku jej liczebności. Na Pojezierzu Ińskim zanotowana została dotychczas tylko na dwóch stanowiskach, pomimo tego, że nasz teren posiada duży udział potencjalnie odpowiednich dla niej siedlisk. Obecność kropiatki najłatwiej stwierdzić po charakterystycznym głosie wydawanym przez samca. Jeśli wieczorem wiosną lub latem nad wodą usłyszymy odgłosy przypominające biczowanie wody, miejmy pewność, że mamy do czynienia z kropiatką.

Derkacz uznawany jest za gatunek zagrożony w skali światowej. Na siedliska lęgowe wybiera najchętniej tereny zalewowe rzek. Jeśli warunki wodne są korzystne, gnieździ się także na wilgotnych łąkach i polach. Deficyt wody w środowiskach lądowych, pogłębiony trwającą od kilku lat suszą, znacznie ograniczył liczebność tego gatunku. Na Pojezierzu Ińskim derkacz występuje w liczbie kilkudziesięciu par. Jest to ptak niezwykle skryty, który potrafi wśród łąkowej roślinności "żeglować" jak inne ptaki po wodzie. Jego obecność najłatwiej stwierdzić nocą po bardzo charakterystycznym głosie przypominającym skrzypienie drzwi. Od głosu tego pochodzi nazwa łacińska tego gatunku Crex crex.

Bocian biały gnieździ się w Polsce stosunkowo licznie, a na Pojezierzu Ińskim znajduje wyjątkowo sprzyjające warunki, o czym świadczy znaczna liczba gniazd na obszarze około 440 km2. Bocian uzależniony jest od występowania trenów podmokłych, nieużytków i wilgotnych łąk, na których zdobywa pokarm - głównie płazy i drobne gryzonie. Liczba piskląt wyprowadzana z gniazda zależna jest od obfitości potencjalnych ofiar, co z kolei w dużej mierze zależy od ilości wody w środowisku. Powszechne osuszenie siedlisk lądowych i długoletnia susza redukują liczebność populacji bociana. W ostatnich latach w Parku i otulinie nastąpił wzrost liczby gniazdujących par, co można wiązać z przeniesieniem się grupy bocianów z terenów bardziej niż Pojezierze Ińskie narażonych na osuszenie.

Bocian czarny jest gatunkiem nielicznie występującym w całej Polsce, który na przestrzeni ostatnich 15-20 lat wskazuje nieznaczny wzrost liczebności. W przeciwieństwie do swego białego kuzyna, który osiedla się blisko ludzi, bocian czarny jest ptakiem skrytym i wymaga do odbycia lęgów spokojnych ostępów leśnych. Tak jak i wszystkie ptaki chronione strefowo uzależniony jest od starodrzewi i o ile wprowadzenie ochrony strefowej przyczyniło się na pewno do wzrostu liczebnego populacji, o tyle zmniejszanie powierzchni starych lasów może w krótkim czasie spowodować ponowny regres. Bocian czarny żeruje na leśnych bagnach i torfowiskach, wykorzystuje także śródpolne nieużytki, spokojne podmokłe łąki i stawy rybne. Pojezierze Ińskie oferuje mu wzorcowe niemal siedliska i dzięki temu jest na tym terenie stosunkowo liczny.

Zimorodek to jeden z najjaskrawiej ubarwionych ptaków polskich. Błękitno - czerwona szata pozwala mimo niewielkich rozmiarów zauważyć go podczas szybkich przelotów wzdłuż rzek i brzegów jezior. Lęgnie się w norach, usytuowanych w brzegach, a gniazdo wyściela ościami ryb, na które poluje. Jeziora, kanały i rzeki Ińskiego Parku Krajobrazowego stanowią siedliska populacji zimorodka liczącej kilkadziesiąt par.

Żuraw jest najbardziej chyba charakterystycznym gatunkiem Pojezierza Ińskiego. Wykorzystuje on w sposób niemalże doskonały miejscowe siedliska. Obok rozległych olesów i moczarów na lęgi wybiera także małe, liczące kilkadziesiąt metrów kwadratowych mokradła i oczka wodne, których na Pojezierzu Ińskim znajduje się bardzo wiele. Od 1992 roku prowadzona jest na terenie Parku coroczna inwentaryzacja lęgowych par żurawia. Na obszarze 180 km2 do lęgów w kolejnych sezonach przystąpiło 95-100 par żurawi. Jest to wielkość bardzo duża, lokująca Pojezierze Ińskie na jednym z pierwszych miejsc wśród terenów zajmowanych przez tego ptaka. Żuraw został wybrany jako gatunek monitoringowy dla Parku i otuliny.
Ponieważ o wartości tego terenu decydują przede wszystkim biotopy związane z wodą, liczebność żurawia jako gatunku charakterystycznego dla podmokłych, nie przekształconych i nie zagospodarowanych siedlisk, może być w tym terenie dobrym wskaźnikiem zarówno korzystnych jak i niekorzystnych zmian. Głos wydawany przez żurawie - klangor - rozlega się w terenie od końca lutego do listopada. Wczesną wiosną żurawie pojawiają się często jeszcze na śniegu i szybko zajmują rewiry lęgowe broniąc ich przed innymi żurawiami. Para zakłada gniazdo na ziemi wśród moczarów. Tam składane są dwa jaja i jeżeli wylęgną się pomyślnie oba pisklęta, każde z rodziców oddzielnie zajmuje się po jednym. Gdy młode są już lotne, całe rodziny wraz z ptakami jeszcze niepłodnymi gromadzą się na polach i wspólnie żerują przygotowując się do odlotu. Typowym elementem krajobrazu Ińskiego Parku Krajobrazowego, obok par zajmujących rewiry lęgowe, są grupy ptaków, żerujących na polach i gromadzących się na noclegi na płytkich i rozległych zbiornikach wodnych. Największym miejscem noclegowym populacji Pojezierza Ińskiego, wykorzystywanym do sierpnia przez młode żurawie niepłodne, a potem w czasie zbiórek jesiennych również przez pary lęgowe z przychówkiem, są stawy rybne koło Lutkowa, położone tuż za granicą otuliny Ińskiego Parku Krajobrazowego. Miejsce to zostało objęte ochroną jako użytek ekologiczny. Nocuje tam do 400 ptaków.

Teriofauna

Skład gatunkowy ssaków Pojezierza Ińskiego jest typowy dla niżu Polski. Na terenie tym występuje 38 gatunków, a dalszych 8 może potencjalnie tu występować. Stanowi to 37 % krajowej fauny ssaków, a jeśli wykluczyć z rozważań gatunki, których zasięgi nie obejmują Pojezierza Ińskiego (np. płetwonogie i walenie) to teriofauna Parku sięga 50 % gatunków występujących w Polsce. Rozpoznanie gromady ssaków niestety nie jest tak dobre jak awifauny i herpetofauny. Bardzo mało jest informacji o owadożernych i gryzoniach. Gatunki należące do tych rzędów zostały poznane przy okazji innych badań prowadzonych na tym terenie.

O ile przekształcenia w środowisku, powodowane działalnością człowieka mają na Pojezierzu Ińskim nieznaczny wpływ na populacje drobnych ssaków, o tyle wpływ gospodarki ludzkiej na duże zwierzęta łowne jest znaczny.

Oprócz dzików, saren i jeleni z łownych ssaków występują na Pojezierzu Ińskim lis, borsuk, jenot, kuna domowa (kamionka) i kuna leśna (tumak), tchórz, zając szarak i dziki królik oraz piżmak.

Do grupy ssaków chronionych Ińskiego Parku Krajobrazowego należą:

  • nietoperze,
  • jeż zachodni,
  • wiewiórka pospolita,
  • łasica,
  • gronostaj,
  • wydra,
  • bóbr.

Wydra należała jeszcze niedawno do grupy zwierząt zagrożonych, wpisanych na listę Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Obecnie mówi się o dobrej kondycji populacji tego gatunku. Jest to ssak o ziemnowodnym trybie życia, który na Pojezierzu Ińskim penetruje prawie wszystkie jeziora, rzeki i strumyki. Mimo że ślady wydry spotykamy wszędzie, nie oznacza to jednak, że jest jej dużo. Areał jednej wydrzej rodziny potrafi rozciągać się na 10 km odcinku rzeki. Wydra żywi się głównie rybami, ale także żabami, rakami, mięczakami i owadami. Wśród ryb łowionych przez nią dominują małe okazy - o wymiarach 10-20 cm. Wydra jest zwierzęciem bardzo ostrożnym i skrytym o aktywności nocnej. Niełatwo ją zobaczyć. Zostawia jednak charakterystyczne ślady swej obecności i po nich możemy wnioskować o jej występowaniu w terenie. Jeśli na mulistym brzegu rzeki lub jeziora zaobserwujemy ślady łap z wyraźnie odciśniętymi pięcioma palcami, możemy być pewni, że zostawiła je wydra. Lubi ona także znakować swoje terytorium w wyróżniających się miejscach - rozwidleniach kanałów, dużych kamieniach, mostkach - kopczykami odchodów. Mają one przyjemny zapach piżma i dużą zawartość rybich łusek.

Bóbr do fauny Ińskiego Parku Krajobrazowego może być zaliczany dopiero od niedawna. W 1994 roku wsiedlono w regionie siedem, a w 1995 roku kolejne dwie rodziny bobrowe. Zwierzęta te zaaklimatyzowały się tu znakomicie. Celem akcji była naturalna poprawa stosunków wodnych na Pojezierzu Ińskim, gdzie wodno-błotne siedliska odgrywają kluczową rolę oraz zwiększenie bioróżnorodności Pojezierza Ińskiego, które mogło zaoferować nowemu gatunkowi - bobrom znakomite warunki egzystencji. Bobry mają osobliwy tryb życia. Ponieważ ich głównym pokarmem jest kora, ścinają one drzewa rosnące nad brzegami zbiorników wodnych, tną je na kawałki i ogryzają. Z okorowanego drewna, które nie przedstawia już dla nich wartości pokarmowych potrafią budować schronienia dla siebie i tamy piętrzące wodę. Bobry żyją w kilkupokoleniowych grupach rodzinnych. Razem żerują i konserwują swoje budowle. Nie zawsze zakładają żeremia. Tam gdzie warunki na to pozwalają, mieszkają w norach. Same są bardzo skryte, ale z łatwością obecność ich można zauważyć po śladach żerowania. Najbardziej aktywne są jesienią, kiedy to zmuszone są zgromadzić pod wodą zapas pokarmu. Gdy lód skuwa jeziora i rzeki, bobry nie wychodzą na powierzchnię, jedzą zgromadzone wcześniej zapasy.

Żubr – gatunek został reintrodukowany na terenie Pojezierza Ińskiego w 2008 roku. W ramach „Programu ochrony żubrów w województwie zachodniopomorskim” zostały utworzone dwa stada satelitarne tych zwierząt. Żubry zostały przywiezione do specjalnie dla nich wybudowanych zagród, po osiem osobników do każdej z nich, a następnie po krótkiej aklimatyzacji wypuszczone na wolność wiosną 2008 roku. Jedna z zagród zlokalizowana była w granicach Ińskiego Parku Krajobrazowego na terenie Nadleśnictwa Dobrzany, a druga kilkanaście kilometrów na wschód w otulinie Parku w Nadleśnictwie Łobez. Stada te połączyły się w jedną grupę i na obecne miejsce swego bytowania wybrały Poligon Drawski, który bezpośredni przylega do wschodniej granicy otuliny Parku. Liczebność tego stada przekracza 40 sztuk. Dzięki zastosowaniu telemetrii możliwe jest śledzenie zachowań tych zwierząt.

Flora

Iński Park Krajobrazowy posiada bardzo ciekawą i zróżnicowaną szatę roślinną. Powodem tego bogactwa jest rozmaitość siedlisk (jezior, torfowisk, łąk, pól i lasów) oraz stosunkowo niewielka presja człowieka. Charakterystyczne dla terenu Parku jest występowanie ciekawych obiektów przyrodniczych na terenach jeszcze do niedawna zagospodarowywanych lub zamieszkiwanych przez ludzi. Znaczna część tutejszych lasów powstała na obszarach, będących jeszcze kilkadziesiąt lat temu polami uprawnymi. Na terenie Parku znajdują się także fragmenty przyrody mało zniekształcone w przeszłości przez człowieka. Zaliczyć do nich można część lasów bukowych, jezior i torfowisk.

We florze Parku i otuliny znajduje się 89 gatunków roślin naczyniowych zagrożonych, w tym 12 gatunków zagrożonych w skali kraju:

  • elisma wodna,
  • jezierza giętka,
  • kruszczyk błotny,
  • rosiczka pośrednia,
  • storczyk plamisty,
  • storczyk Trausteinera,
  • turzyca bagienna,
  • buławnik wielkokwiatowy,
  • dzwonek szerokolistny,
  • jarząb brekinia,
  • fiołek torfowy,
  • rdestnica gęsta,

Pozostałe z nich zagrożone są w skali regionalnej.

W Parku i otulinie stwierdzono występowanie 73 gatunków roślin chronionych; 17 gatunków objętych jest ochroną częściową, a 56 chronionych jest ściśle. Prace prowadzone w 2005 roku na potrzeby dostosowania planu ochrony Parku do wymogów ustawy o ochronie przyrody podają informację, że 52 gatunki występują wciąż w Parku, 8 uznawanych jest za wymarłe, a 6 za prawdopodobnie wymarłe.

Szata roślinna wód i brzegów

Częstym widokiem na terenie Parku są zbiorniki wodne; jeziora, stawy i rowy pokryte kożuchem roślinności. Najczęściej tworzą go niewielkie rzęsy, znacznie rzadziej pływacze. Pływacze są roślinami unoszącymi się w wodzie i chwytającymi drobne skorupiaki w niewielkie pułapki, będące przekształconymi liśćmi.

Wśród roślin wodnych, zakorzenionych w dnie, urokiem wyróżniają się chronione, biało kwitnące grzybienie, zwane liliami wodnymi. Pozostałe rośliny takie jak: moczarka kanadyjska, rdestnice i ramienice są bardziej niepozorne i skrywają się pod powierzchnią wody.

Na brzegach wód występują oczerety i szuwary. Oczerety tworzone są przez kępy bezlistnych łodyg oczeretu jeziornego osiągającego 4 m wysokości. W szuwarach dominują natomiast trzciny, pałki, na stawach także tatarak.

Na brzegach najczystszych jezior Ińskiego Parku Krajobrazowego (Długiego i Ińskiego) spotykane są rośliny atlantyckie z bardzo rzadką, zagrożoną wymarciem, brzeżycą jednokwiatową.

W podmokłych miejscach pospolite są turzycowiska. Tworzone są przez osiągające 1-1,5 m wysokości rozmaite gatunki turzyc, przypominających swym wyglądem trawy. Wśród łanów tych roślin spotkać można na Pojezierzu Ińskim unikalną, wspomnianą już wcześniej, turzycę ościstą.

Torfowiska

Torfowiska należą do najciekawszych i zarazem najbardziej zagrożonych ekosystemów we współczesnym świecie. Niszczenie tych obiektów powodowane jest melioracjami i zanieczyszczeniem powietrza. Jednym ze skutków zanieczyszczenia jest wzrost zawartości związków azotu w opadach, a w konsekwencji także na torfowiskach. Roślinność torfowiskowa zaś przystosowana jest do znikomego stężenia związków azotu w podłożu. Rośliny rekompensują to sobie w różny sposób, rosiczki np. uzupełniają niedobór azotu chwytając i trawiąc owady. Wzrost stężenia azotu na torfowiskach powoduje wypieranie roślin torfowiskowych przez inne, pospolite gatunki roślin.

Na terenie Ińskiego Parku Krajobrazowego spotkać można jeszcze dobrze zachowane torfowiska z charakterystycznie kępową budową mszarów i pływającymi kożuchami roślinności. W miejscach tych występują coraz rzadziej spotykane: rosiczka okrągłolistna, bagno zwyczajne, wełnianki i żurawina.

Niektóre torfowiska w Parku pokryte są bagiennymi borami sosnowymi lub bagiennymi brzeźniakami.

Łąki

Na bardzo ubogich, piaszczystych ziemiach występują w Parku murawy szczotlichowe. Pokryte są one charakterystycznymi, niewielkimi, szarozielonymi kępami wąskolistnej szczotlichy siwej. Inne murawy, często pokryte barwnie kwitnącymi goździkami i jastrzębcami, występują na tzw. pustaciach.

Bardziej żyzne ziemie, zwłaszcza w miejscach wilgotnych zajmują bogate florystycznie łąki. Na terenie Ińskiego Parku Krajobrazowego w takich miejscach występuje chroniony pełnik europejski. Dla jego ochrony utworzono użytek ekologiczny pod nazwą "Pełnikowe Łąki".

Lasy

W Ińskim Parku Krajobrazowym dominują lasy sadzone na gruntach, które przed kilkudziesięcioma laty były użytkowane rolniczo. W większości nie przypominają one swym składem naturalnych zespołów leśnych. Na ogół są to bory z udziałem sosny i świerka lub lasy dębowe z udziałem sosny, brzozy lub buka. Na skutek gospodarki leśnej czasem także lasy o składzie naturalnym przekształcane są w sztuczne drzewostany, najczęściej ze świerkami i modrzewiami. Poza sztucznym składem, czynnikiem ograniczającym wartość przyrodniczą lasów jest znaczna powierzchnia drzewostanów młodych. Stare drzewostany pełniące bardzo istotne funkcje biocenotyczne występują na niewielkiej powierzchni.

Do lasów o składzie naturalnym należą:

  • olszyny bagienne,
  • fragmenty łęgów,
  • fragmenty grądów,
  • buczyny.

W olszynach dominuje olsza, która rośnie w postaci kęp, między którymi utrzymuje się woda lub szuwary. Lasy te występują w zagłębieniach terenu.

W łęgach gatunkiem dominującym jest także olsza, czasem jesion, a drzewa rosną pojedynczo. Łęgi występują nad rzekami i strumieniami i zalewane są wodą tylko na wiosnę.

W grądach występują liczne gatunki drzew i krzewów liściastych. Najczęściej spotkać można grab, buk, dąb i leszczynę. Lasy te występują na żyznych glebach, często na zboczach dolin.

Buczyny zajmują w Ińskim Parku Krajobrazowym dużą powierzchnię i należą do jego największych walorów przyrodniczych. Występują tu buczyny pomorskie, w których, w drzewostanie, panuje buk. Spotkać w nich można szereg rzadkich gatunków roślin m.in.: miejscami masowo rośnie perłówka jednokwiatowa lub kostrzewa leśna, rzadko żywiec cebulkowy i czosnek niedźwiedzi. Na ubogich glebach, na stromych zboczach i grzbietach występuje buczyna kwaśna. Różni się ona od pomorskiej brakiem wyżej wspomnianych gatunków i występowaniem większej ilości mszaków, turzycy pigułkowatej, borówki czarnej jagody i innych. Obok buka w drzewostanie często występuje dąb.

Lasy zajmują około 60% powierzchni Parku i 16% powierzchni otuliny. Pod względem przestrzennym można je podzielić na 3 główne kompleksy leśne:

  • północno-wschodni, rozciągający się na północ od jeziora Ińskiego w kierunku Węgorzyna,
  • północno-zachodni, położony pomiędzy Chociwlem a jeziorem Woświn,
  • południowy, leżący pomiędzy Ińskiem a Dobrzanami.

Kompleksy te składają się z mniejszych zwartych powierzchni leśnych, charakteryzujących się rozbudowaną granicą polno-leśną o bardzo korzystnym z punktu widzenia przyrodniczego przebiegu. Liczne załamania, enklawy i półenklawy użytków rolnych i jezior stwarzają duże powierzchnie ekotonów. Obok głównych trzech kompleksów występują liczne małe nie łączące się z nimi powierzchnie. Lasy strefy ochronnej łączą się z obszarami leśnymi, położonymi na zewnątrz otuliny, tworząc korytarze ekologiczne. Przez Park i otulinę przebiega granica dwóch nadleśnictw - Dobrzan i Łobza, podlegających Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinie.

Obiekty chronione w Ińskim Parku Krajobrazowym

Znajdujące się na terenie Ińskiego Parku Krajobrazowego obszary szczególnie cenne z przyrodniczego punktu widzenia zostały objęte ochroną w formie rezerwatów przyrody, użytków ekologicznych i zespołu przyrodniczo-krajobrazowego.

Rezerwaty przyrody

Kamienna Buczyna - rezerwat leśny o powierzchni 11,37 ha, powołany w 1985 roku. Ochronie podlegają morenowe zbocza nad Jeziorem Ińskim z wykształconymi zbiorowiskami lasu bukowego i lasu mieszanego, na którym występują liczne głazy narzutowe.

Wyspa Sołtyski - rezerwat leśny o powierzchni 22,89 ha, powołany w 1994 roku. Rezerwat ten leży na porośniętej starym - ponad 150-letnim lasem bukowym i dębowym wyspie Jeziora Ińskiego.

Głowacz - rezerwat krajobrazowy o powierzchni 78,70 ha powołany w 1985 roku. Obejmuje porośnięte malowniczym lasem wzgórza morenowe z Głowaczem (180 m.n.p.m.). U jego podnóża rozpościerają się niedostępne torfowiska i zarośnięte zbiorniki wodne z ciekawą florą bagienną. Teren jest doskonalą ostoją zwierząt łownych i miejscem lęgowym wielu rzadkich gatunków ptaków m.in. orlika krzykliwego.

Bórbagno Miałka - rezerwat florystyczny o powierzchni 34,20 ha, powołany w 2007 r. Celem ochrony przyrody tego rezerwatu jest zachowanie boru bagiennego z rzadkimi gatunkami roślin naczyniowych i torfowców. Rozmaitość siedlisk oraz niejednorodne stosunki wodne są przyczyną dużej różnorodności florystycznej tego terenu. Obszar rezerwatu otacza las bukowy, miejscami z domieszką wprowadzonego sztucznie świerka. Na wschód od krawędzi lasu znajdują się rozległe łąki z zagłębieniami otoczonymi zaroślami wierzbowymi wypełnionymi wodą lub porośniętymi szuwarem turzycowym. Niedostępny i podmokły las rezerwatu jest także lokalną ostoją zwierzyny w polnym krajobrazie terenów pomiędzy wsiami Ścienne i Linówko.

Krzemieńskie Źródliska - rezerwat przyrody nieożywionej o powierzchni 75,94 ha, powołany w 2007 r. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie źródlisk z rzadkimi zespołami roślinnymi i ostoi fauny. W skład rezerwatu wchodzi zespół dobrze zachowanych źródlisk, małe jeziorko Chotom, przez które wody ze źródeł spływają do jeziora Krzemień i las na brzegu jeziora. W rezerwacie występują wychodnie warstw wodonośnych i rozwijają się unikalne ekosystemy źródliskowe i bagienne. Wody źródeł odpływają siecią drobnych cieków zbierających się w naturalne strumienie. Doprowadzają one wody do jeziora Chotom. W pewnej odległości od brzegu jeziora strumienie zanikają-woda rozlewa się szeroko zasilając pło okalające jezioro.

Źródliskowe Zbocza – rezerwat krajobrazowy o powierzchni 52,21 ha utworzony w 2009 roku na terenie gmin Węgorzyno i Ińsko. Celem ochrony przyrody w rezerwacie jest zachowanie krajobrazu o dużych deniwelacjach na Pojezierzu Ińskim wraz z licznymi źródliskami i wysiękami oraz występujących na tym terenie olsów, zwłaszcza w odmianie źródliskowej oraz zespołów żyznej i kwaśnej buczyny niżowej. W skład rezerwatu wchodzą zbocza nad jeziorem Dłusko z modelowo wykształconym zbiorowiskiem olszy czarnej na źródlisku. Jezioro Dłusko stanowi ciekawe wnętrze krajobrazowe rezerwatu wraz z okalającą je rzeźbą terenu charakterystyczną dla krajobrazu młodoglacjalnego oraz występujących tam zespołów żyznej buczyny niżowej oraz kwaśnej buczyny niżowej. Obszar ten jest także ważną ostoją zwierząt: min. dla płazów i ptaków.

Użytki ekologiczne

Pełnikowe Łąki - na powierzchni 4,52 ha chronione tu są stanowiska pełnika europejskiego.

Wilkowe Bagno - zajmujący 58,19 ha system zbiorników wodnych na podłożu torfowym z cenną herpeto - i awifauną. Miejsce wsiedlenia jednej z introdukowanych rodzin bobrowych.

Wierzchucice - użytek położony tuż koło Wilkowego Bagna, stanowiący razem z nim przyrodniczą jedność. Obejmuje 60.17 ha bardzo ciekawych terenów porolnych, gdzie na skutek zaniechania uprawy od kilkudziesięciu lat wraca las. Są to spontaniczne, niezakłócone ingerencją ludzką procesy, których obserwacja dostarcza bardzo interesujących danych naukowych. Na wybranych obszarach przywrócono tu ekstensywne rolnictwo w celu zapewnienia odpowiednich siedlisk i żerowisk dla gatunków ptaków wymagających mozaiki terenów łąkowych i leśnych np. orlika krzykliwego.

Bagno Ciszewo - to płytki, zarastający zbiornik wodny o pow. 28,38 ha, z trzcinowiskami i wieloma małymi pływającymi wyspami. Występują tu stanowiska lęgowe gęsi gęgawy, błotniaka stawowego i wielu innych gatunków ptaków wodno-błotnych.

Stawy Lutkowskie - to silnie zarośnięte, zajmujące 42,82 ha stawy rybne, bogate żerowisko dla awi- i herpetofauny, wykorzystywane jako noclegowisko przez duże grupy żurawi. Od kwietnia do lipca nocuje tu około 150 ptaków, które ze względu na wiek nie przystępują jeszcze do rozrodu lub utraciły w danym roku lęgi. Od lipca do tej grupy zaczynają dołączać pary żurawi z już lotnymi młodymi, tak że na początku sierpnia nocująca grupa powiększa się do około 400 osobników.

Płaskowyż nad Samotnikiem - został powołany w celu ochrony górującego nad okolicą, zajmującego 36,95 ha wzgórza - punktu widokowego oraz żerowiska fauny z pobliskich lasów.

Wyszkowa Góra - na obszar użytku składają się, na pow. 35,00 ha, dwa wzgórza morenowe pokryte lasem świerkowym i sosnowym wraz z rozdzielającym je głębokim wąwozem. Ze wzgórz roztacza się malowniczy widok w kierunku zachodnim na tereny otuliny Parku, leżące pomiędzy wsiami Linówko i Biała, a w kierunku wschodnim na lasy leśnictwa Kozia Góra.

Dłuskie Wzgórza - obejmują wzgórza morenowe o pow. 23,00 ha z rozległym widokiem na tereny północnej części Parku i otuliny z szeroką rynną Jeziora Woświn. Teren tego użytku pełni rolę ważnego korytarza ekologicznego pomiędzy rozległymi kompleksami leśnymi nadleśnictw Łobez i Dobrzany.

Węgorzyński Derkacz - rozległa łąka o pow. 41,50 ha, na której chronione są lęgowiska derkacza i ptaków wodno - błotnych.\

Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy

Ostrowie - są to zajmujące 191,36 ha trzy półwyspy nad Jeziorem Ińskim, o leśno-polnym charakterze i bardzo urozmaiconej rzeźbie, z wieloma mokradłami i oczkami wodnymi. Lęgnie się tu wiele gatunków ptaków wodno-błotnych, bytują liczne płazy i gady, zaś zwierzęta łowne, zwłaszcza jelenie i dziki wykorzystują "Ostrowie" jako ostoję.

Turystyka w Ińskim Parku Krajobrazowym

Wysokie wartości przyrodnicze, unikalne piękno i bogactwo krajobrazu młodoglacjalnego, czyste pozbawiane zanieczyszczeń środowisko oraz istniejąca infrastruktura turystyczna stanowią podstawowy czynniki decydujący o możliwościach wykorzystania turystycznego obszaru Ińskiego Parku Krajobrazowego.

Teren IPK jest także dobrze skomunikowany w większymi aglomeracjami. Odległość od Szczecina wynosi około 70 km. Do Parku można dojechać od południa drogą krajową nr 10, a od północy drogą krajową nr 20. Odległość do granicy państwa z Niemcami wynosi około 100 km, natomiast do Berlina około 200 km. Na obszar Parku dotrzeć można także komunikacją publiczną. Funkcjonuje połączenie kolejowe Szczecin-Stargard Szczeciński-Chociwel-Wegorzyno, działają także linie autobusowe. Po obszarze Parku można poruszać się także autobusem.

Najlepiej rozwinięta baza dla turystyki pobytowej znajduję się w Ińsku, mieście malowniczo położonym nad jeziorem Ińsko. Znajdują się tu ośrodki wypoczynkowe, pola kempingowe oraz kwatery indywidualne. Tradycje wypoczynku w Ińsku sięgają okresu przedwojennego. Jezioro Ińsko posiada bardzo czyste wody. Uwagę zwraca plaża z pomostami odtworzonymi na podstawie dawnych rycin. W Ińsku, w sezonie letnim, odbywają się atrakcyjne imprezy dla turystów. Jedną z nich jest festiwal Ińskie Lato Filmowe, mający wieloletnią tradycję i renomę intersującego wydarzenia kulturalnego. Baza noclegowa znajduję się także w innych miejscowościach położonych nad mniejszymi jeziorami IPK oraz otuliny: Wisola, Okole, Krzemień i Woświn.

We wsiach Parku oraz otuliny można również skorzystać z usług gospodarstw agroturystycznych. Ich oferta poza noclegiem obejmuje domowe posiłki, możliwość wypożyczenia rowerów, czy skorzystanie z jazdy konnej, indywidualne zwiedzanie terenu z przewodnikiem, możliwość nauki rzemiosł artystycznych (tkactwo, ceramika). Pobyt w tych gospodarstwach stwarza możliwość przebywania w kameralnej, często wręcz „domowej” atmosferze, jakiej nie oferują hotele.

Wielu miłośników terenu Parku, staje się ostatnio jego mieszkańcami poprzez wykupienie starych gospodarstw rolnych i użytkowanie ich jako tzw. drugie domy.

Szlaki Turystyczne:

Przez teren Ińskiego Parku Krajobrazowego oraz jego otuliny przebiegają następujące szlaki turystyczne:

  • Szlak Błękitny Pojezierza Ińskiego (niebieski) o długości ok.42 km. Szlak prowadzi przez tereny Pojezierza Ińskiego z Ińska przez wschodnie obszary Ińskiego Parku Krajobrazowego do Węgorzyna (Stacja PKP) i dalej na zachód przez Podlipce, Sarnikierz, Dłusko (skrzyżowanie ze szlakiem zielonym), Sątyrz i Kamienny Most do Chociwla (Stacja PKP) .Pomiędzy Ińskiem a Węgorzynem przebiega przez tereny o najwyższej bioróżnorodność w Parku, odznaczające się mozaikowym krajobrazem lasów i terenów otwartych z dużym udziałem siedlisk wodno-błotnych. Miejscami w okolicy wsi Granica teren jest pagórkowato ukształtowany. W okolicy Dłuska uwagę zwracają znaczne wysokości względne terenu. Pomiędzy Sątyrzem, a Chociwlem można podziwiać rozległe fragmenty otwartego krajobrazu.
  • Szlak im. Hetmana Stefana Czarnieckiego (czerwony) - nazwa szlaku upamiętnia pobyt wojsk polskich pod dowództwem Hetmana, w tej okolicy. Prowadzi z dworca PKP w Stargardzie przez Strachocin, Pęzino, Czarnkowo, Marianowo, Wiechowo, Odargowo, Szadzko( gdzie spotyka się ze szlakiem zielonym), Dobrzany, Bytowo, Suliborek, Kolonia Rybaki, Trzebień (węzeł ze szlakiem zielonym), Recz Zagroble, Brama Choszczeńska i kończy się przed Bramą Drawieńską w Reczu, łączna długość to 62,5 km.
  • Szlak „Wzniesienia Moreny Czołowej” (zielony) - bierze początek na stacji Cieszyno Łobeskie (węzeł ze szlakiem niebieskim) i przebiega przez Dłusko, okolice Głowacza (gdzie łączy się ze szlakiem czarnym, pozwalającym zdobyć to wzgórze, znajdujące się w rezerwacie przyrody), wzdłuż północnego i wschodniego brzegu jeziora Ińsko, w Ińsku-Rybionek zlokalizowane jest kąpielisko (węzeł ze szlakiem niebieskim Ińsko-Chociwel). Następnie z Ińska (węzeł ze szlakiem niebieskim) szlak prowadzi drogą wojewódzką nr 151 do jeziora Stubnica (Woświn). Stąd drogą z licznymi zakrętami do Dobrzan wśród lasów bukowych. W Dobrzanach szlak zielony spotyka się ze szlakiem czerwonym (Stargard Szczeciński-Recz). Dalej prowadzi przez Szadzko, Recz do Choszczna. Długość 70 km.
  • Szlak na Głowacz (czarny) o długości 500 metrów; łączy Głowacz (180m n.p.m.) ze szlakiem zielonym "Wzniesieniami Moreny Czołowej". Wzniesienie Głowacz jest zlokalizowane w rezerwacie przyrody. Dzięki udostępnieniu tej trasy możliwe staje się zapoznanie turystów z wartościami chronionymi w najstarszym rezerwacie przyrody Ińskiego Parku Krajobrazowego. „Góra Głowacz” porośnięta jest lasem, lecz poruszając się tym szlakiem można zobaczyć charakterystyczne dla Parku siedliska wodno-błotne oraz ekosystemy leśne. Częste i niesłychanie interesujące mogą być obserwacje głazów narzutowych licznie występujących na tej trasie.

    Przy opisach szlaków wykorzystano informacje zawarte na stronie internetowej www.cit.stargard.com.pl

Warunki geograficzne Ińskiego Parku Krajobrazowego

Budowa geologiczna

Pojezierze Ińskie w swej obecnej postaci zostało ukształtowane mniej więcej 10 tysięcy lat temu. Wtedy to na obszar obecnej Polski północnej sięgał lodowiec skandynawski, który topiąc się powoli i cofając ku północy rzeźbił przykryte jego ogromnym ciałem tereny. Okres ten nazywany jest zlodowaceniem bałtyckim. Wody z topniejących lodów przepływając pomiędzy wielkimi ilościami przyniesionego z północy rozdrobnionego materiału skalnego uformowały podziwiane przez nas dzisiaj wzgórza, doliny i równiny. W strefie czołowej lodowiec usypał z przemieszanych żwirów, piasków, odłamów i bloków skalnych, a także pyłów, iłów i glin wysokie pagóry o znacznych wysokościach względnych i stromych stokach - moreny czołowe. Na Pojezierzu Ińskim strefa wzgórz moreny czołowej tworzy charakterystyczny łuk o szerokości 6 - 12 km, w którym wyróżnić można kilka dominujących nad okolicą zgrupowań wzgórz.

Pomiędzy jeziorami Ińskim i Dłuskim położone są najwyższe na Pojezierzu Ińskim wzniesienia wśród nich Głowacz (180 m npm) - najwyższy punkt w regionie.

W strefie tej występują obok wzgórz morenowych kemy. Charakteryzują się bardzo stromymi stokami i falistymi partiami wierzchołkowymi. Stoki wzgórz osiągają do 50 m wysokości względnej, a ich nachylenie przekracza z reguły 10%. Pagóry kemowe zgrupowane są głównie na północnych brzegach jeziora Ińskiego, koło Linówka i Kóz Pomorskich.

Moreny denne ukształtowane zostały przez wycofujący się lodowiec bez dłuższych faz postojowych, w czasie których formowane były moreny czołowe.

W krajobrazie moreny dennej na Pojezierzu Ińskim dominują płaskie, faliste wzgórza. Na terenie tym wyróżnić można również ozy, polodowcowe formy przypominające sztucznie usypane wały.

W krajobrazie otuliny Ińskiego Parku Krajobrazowego ozy można oglądać pomiędzy Dobrzanami, Mosiną, Sulinem, a jeziorem Sierakowskim.

Trzeci typ krajobrazu wyróżniony na Pojezierzu Ińskim obejmuje strefę sandru, która rozciąga się po wschodniej stronie łuku moren. Jest to równinny obszar zbudowany z pisków i żwirów o dużej przepuszczalności, wypłukanych i wyrównanych przez wody na przedpolu lodowca.

Na Pojezierzu Ińskim sandry występują na wschód od Ińska, przechodząc w rozległy sandr Drawy.

Wody powierzchniowe

O niepowtarzalności krajobrazu Pojezierza Ińskiego oprócz niezwykle ciekawie ukształtowanej powierzchni terenu decydują w dużej mierze wody, występujące tu w postaci dużych, małych i zupełnie niewielkich jezior, oczek wodnych, bagien, torfowisk oraz rzek i strumieni. Wody na naszym terenie, tak jak i rzeźba, są pochodzenia lodowcowego.

Ogromne masy wody z topniejącego lądolodu ukształtowały wąskie a głębokie doliny - rynny glacjalne, dając początek wielu jeziorom i rzekom. Najbardziej rozpowszechnionym na Pojezierzu Ińskim typem jezior są właśnie jeziora rynnowe, charakteryzujące się wydłużonym kształtem, stromymi brzegami i znaczną głębokością. Jeziora rynnowe występują najczęściej w postaci ciągów ułożonych wzdłuż rynny glacjalnej. Rynny takie na obszarze moren czołowych tworzą doliny ostro wcięte pomiędzy morenowe wzgórza. Zbocza są bardzo strome, a szerokość dolin niewielka. Na obszarze moren dennych i sandru doliny rynnowe "łagodnieją", rozszerzają się i stają się mniej strome.

Największym zbiornikiem Pojezierza Ińskiego położonym w północnej części otuliny Ińskiego Parku Krajobrazowego jest jezioro Woświn. Jezioro to jest typowym jeziorem rynnowym, rozlanym w szerokiej rynnie glacjalnej na obszarze moreny dennej. Akwen ten ma powierzchnię 8.1 km2 i maksymalną głębokość 30 m.

W tej samej rynnie glacjalnej położone jest jezioro Dłusko. Leży ono na południowy - wschód od jeziora Woświn pomiędzy najwyższymi wzniesieniami Pojezierza Ińskiego. Przy jego południowo - zachodnim brzegu położony jest Głowacz - najwyższe wzniesienie Pojezierza Ińskiego. Po drugiej stronie jeziora wznosi się na wysokość 169 m n.p.m. Sokal. Podążając dalej na południe wzdłuż tej samej rynny glacjalnej napotykamy najbardziej znane jezioro Pojezierza Ińskiego - jezioro Ińskie. Jest to drugi co do wielkości akwen w regionie - o powierzchni 6.1 km2 - jednocześnie najgłębszy - o głębokości 41 m - i najczystszy.

System jezior i rzek Pojezierza Ińskiego

Wszystkie jeziora zajmują 9% powierzchni Ińskiego Parku Krajobrazowego i 4% jego otuliny. Jeziora w skali geologicznej uważane są za nietrwały element krajobrazu. Od momentu ustąpienia lodowca zanikło na naszych obszarach około 2/3 istniejących kiedyś jezior. Przyczyną tego zjawiska są procesy zamulania i zarastania. Mimo że w stosunku do życia ludzkiego są one niezwykle powolne, możemy je stosunkowo łatwo zaobserwować. Na Pojezierzu Ińskim mamy dwa jeziora będące najlepszymi obiektami do takich obserwacji - Kamienny Most i Linówko. Powierzchnię wody przy brzegach tych zbiorników porasta kożuch roślinności bagiennej. Roślinność ta powoli rozszerza swój zasięg i w przyszłości pokryje całe lustro wody. Części obumarłych roślin opadając na dno wypełnią misę jeziorną osadami gytii i torfu. Tak oto zniknie z powierzchni ziemi kolejne jezioro. Nie nastąpi to jednak prędko, a póki co możemy dzięki procesowi zarastania podziwiać osobliwość Pojezierza Ińskiego - pływające wyspy. Jeżeli fragment torfowego kożucha oderwie się od brzegu, a dzieje się tak najczęściej na skutek działania wiatru, może on swobodnie, jako pływająca wyspa, przemieszczać się po tafli jeziora.

Na terenach ukształtowanych przez lodowiec tereny moren czołowych są wyraźnymi działami wodnymi, skąd rzeki biorą swój początek. Tak też dzieje się na Pojezierzu Ińskim. Wzdłuż wyniesień moren czołowych przebiega dział wód dwóch rzek:

  • Regi-zbierającej wody z północnych obszarów Parku i otuliny bezpośrednio do Bałtyku,
  • Iny-odprowadzającej wody z południowej części Pojezierza do Odry.

Do zlewni Regi należy wypływająca z jeziora Dłuskiego rzeka Ukleja, przepływająca na terenie otuliny Ińskiego Parku Krajobrazowego przez kolejne dwa jeziora Woświn i Mielno. Z łąk położonych na wschód od wsi Winniki wypływa druga ważna rzeka tej zlewni - Reska Węgorza. Jej wodami napełniane są duże stawy rybne - Stawy Połchowskie, położone pomiędzy Węgorzynem a wsią Połchowo. Na obszarze Pojezierza Ińskiego Ina toczy swe wody na południe. Źródła jej położone są tuż poza wschodnią granicą otuliny Ińskiego Parku Krajobrazowego w pobliżu wsi Gronówko. Ina wypływa więc z terenów sandrowych, przepływa przez jezioro Krzemień, płynie dalej na południe, gdzie w okolicy wsi Bytowo daje początek płynącej na zachód Pęzince. Na południe od Bytowa Ina przepływa przez Stawy Bytowskie i dalej na południe wypływa z granic otuliny Parku. Starsze źródła podają, że Ina wypływa z terenów położonych na północ od jeziora Ińskiego. Obecnie ciek łączący jezioro Ińskie z jeziorem Wisola i podążający do jeziora Krzemień nazywany jest Kanałem - Iną. Nazwa ta świadczy o jego sztucznym pochodzeniu. Z terenów moren czołowych na Pojezierzu Ińskim wypływają dwie rzeki należące do zlewni Iny. Z jeziora Okole wypływa na zachód Krępa. Równolegle do niej płynie położona bardziej na północy Krąpiel, biorąca początek w jeziorze Kamienny Most i przepływająca przez jezioro Starzyc. Niezwykle ważnym elementem środowiska Ińskiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny są bagna i mokradła. Pojezierze Zachodniopomorskie i będące jego częścią Pojezierze Ińskie jest terenem o największej koncentracji torfowisk w Polsce. Torfowiska można nazwać "lądowymi jeziorami", potrafią bowiem magazynować ogromne ilości wody. Taką zdolność posiadają jednak tylko "żywe" torfy, których powierzchnia na skutek nieprzemyślanej działalności ludzkiej została drastycznie ograniczona. Osuszone torfowiska zatracają zdolność retencjonowania czyli zatrzymywania wody, a do tego nie przynoszą spodziewanych korzyści gospodarczych  i ulegają degradacji.

Zabytki kultury materialnej Ińskiego Parku Krajobrazowego

Pojezierze Ińskie posiada bogatą historię związaną z rozwojem osadnictwa. Lasy pełne zwierzyny łownej, jeziora obfitujące w ryby, mimo dużej niedostępności tej krainy, były magnesem przyciągającym pierwszych mieszkańców. Najstarsze ślady bytności ludzkiej, pochodzące sprzed ośmiu tysięcy lat, znaleziono w dolinie Iny.

Ślady najwcześniejszego osadnictwa słowiańskiego zachowały się w postaci ziemnych wałów i fos. Najlepiej czytelne pozostały do naszych czasów grodziska nad jeziorem Woświn, pomiędzy jeziorami Ińskim i Zamczyskiem, nad jeziorem Zajezierze i na górze Białce koło Wiewiecka.

Pojezierze Ińskie od najdawniejszych wieków pełniło rolę niespokojnego pogranicza. Wpływ młodej państwowości polskiej, księstwa pomorskiego, Nowej Marchii i Zakonu Krzyżackiego nakładały się we wczesnym średniowieczu na prywatna politykę możnego, pochodzącego z zachodu Europy, rodu Wedlów. Wedlowie osiedli na tych terenach za czasów panowania książąt pomorskich i do XVII wieku władali ziemiami Pojezierza Ińskiego. Członkowie rodu potrafili służyć Polsce, Zakonowi Krzyżackiemu bądź Brandenburgii, w zależności od tego, z której strony spodziewali się większego bezpieczeństwa i nowych nadań. W XIV wieku Wedlowie zbudowali w Ińsku zamek obronny. Niestety z jego dawnej świetności do czasów obecnych nie pozostał nawet najmniejszy ślad.

Burzliwy okres wojen szwedzkich, a następnie wojen napoleońskich zapisał się niechlubną kartą w historii tego regionu. Skandynawowie dwukrotnie spalili Ińsko w latach trzydziestych XVII wieku, a Francuzi nałożyli na mieszkańców Ziemi Ińskiej wysokie kontrybucje na rzecz armii napoleońskiej.

Teren Pojezierza Ińskiego to miejsce, gdzie można prześledzić ścierania się działań ludzkich z siłami przyrody. Początek intensywnej gospodarki na tym terenie poprzedzony był karczowaniem dużych połaci lasów dębowych i bukowych, osuszaniem bagien i torfowisk. Ale wielokrotnie zdarzało się, że człowiek musiał oddać to co z takim trudem zabrał środowisku. I tak we wsi Połchowo koło Węgorzyna w 1797 roku zrodziła się myśl osuszenia tamtejszego jeziora. Na początku następnego wieku pomysł ten zrealizowano nakładem sił i środków mieszczan Węgorzyna i pomorskiego rodu Borków zamieniając jezioro Połchowskie na łąki. Jednak już w następnym stuleciu osuszone z mozołem łąki zostały zalane i dziś w miejscu dawnego jeziora Połchowskiego znajdują się stawy rybne.

Na przełomie XIX i XX wieku zaszło również wiele zasadniczych zmian w wyglądzie wsi i miasteczek. W budownictwie powszechnie stosowano kamień łamany. Ciekawe są spotykane w wielu wsiach Parku i otuliny założenia folwarczne. Przykłady takiej zabudowy możemy zobaczyć w Dłusku, Podlipcach, Bytowie, Storkowie. Do dziś w krajobrazie w znaczący sposób wyróżniają się kościoły. Dominują skromne świątynie szachulcowe (Cieszyno, Mielno, Przytoń, Ginawa) i kamienne (Chwarstno, Storkowo). Forma większości obiektów XIX-wiecznych nawiązuje do kościołów późnoromańskich i gotyckich. Tego typu obiekty znajdują się między innymi w Winnikach i Runowie.

Po II wojnie światowej na teren Pojezierza Ińskiego przybyli repatrianci ze wschodnich krańców kraju. W krajobrazie kulturowym tego regionu pojawiły się nowe elementy charakterystyczne dla terenów, z których przybili nowi mieszkańcy ale również wynikające z przemian politycznych.

W krajobrazie Pojezierza Ińskiego wraz państwowymi i spółdzielczymi gospodarstwami rolnymi pojawiły się osiedla służbowych bloków. Wielu młodych mieszkańców wsi porzuciło indywidualne gospodarowanie i stare gospodarstwa na rzecz nowego przypominającego bardziej miejski styl życia. Wiele wsi wyludniło się. Jednakże w obecnym okresie zauważalną tendencją staje się odnowa gospodarstw rolnych oraz odbudowa starych siedlisk, często z przeznaczeniem na cele turystyczne i rekreacyjne.