Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry

Informacje ogólne

Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Odry utworzony został 1 kwietnia 1993 roku, Rozporządzeniem nr 4/1993 Wojewody Szczecińskiego (Dz. Urz. Woj. Szczecińskiego Nr 4, poz. 50). Park obejmuje teren o powierzchni 6009 ha, znajdujący się na obszarze gmin Gryfino, Kołbaskowo i Widuchowa. Otulina Parku, licząca 1140 ha oprócz wymienionych już gmin, leży na terenie gminy Szczecin.

Park krajobrazowy jest obszarem chronionym ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe, a celem jego utworzenia jest zachowanie, popularyzacja i upowszechnienie tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. Znajdujące się w granicach parku grunty rolne, leśne i inne nieruchomości pozostawia się w gospodarczym wykorzystaniu.

Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry to największe w Europie Zachodniej i Środkowej fluwiogeniczne torfowisko niskie z flora i fauną nie spotykaną już w dolinach innych, wielkich rzek europejskich. Obszar Parku pocięty jest gęstą siecią starorzeczy, kanałów, rowów i rozlewisk, o łącznej długości ponad 200 km. Czynione na wielką skalę w okresie międzywojennym inwestycje mające zapewnić wykorzystanie rolnicze Międzyodrza nie przyniosły spodziewanych efektów ze względu na bardzo nikłe wyniesienie terenu nad poziom morza (od 0,1 - 0,2 do 0,5 m n.p.m), co powodowało jego częste zalewanie. Po wojnie stopniowo zaniechano wszelkich rolniczych działań, a także zaprzestano konserwacji urządzeń hydrotechnicznych. Przyroda powoli wróciła do stanu naturalnego i dzisiaj jest to naturalnie zalewana, zależnie od poziomu wody w Odrze, przestrzeń, pokryta turzycowiskami, trzcinowiskami, szuwarami, zaroślami łozy, skupieniami łęgu wierzbowo-topolowego i kompleksami łęgu olsowego. Przedmiotem ochrony jest nie tylko torfowisko, ale także rzadkie i ginące zespoły i gatunki roślin, oraz fauna, w tym licznie tu występujące gatunki ptaków.

Obszar Parku stanowi naturalne lub mało zmienione ekosystemy, będące siedliskiem chronionych i zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt. W szczególności ochronie podlegają tu:

  • torfowisko, które ukształtowało się od okresu polodowcowego, a proces ten trwa do czasów dzisiejszych,
  • świat zwierząt, przede wszystkim ornitofauna wyróżniająca się bogactwem lęgowych, zimujących i przelotnych gatunków wodno-błotnych,
  • szata roślinna torfowiska dolinowego wykazująca wiele cech naturalności.

Mapa

Zobacz mapę parku.

Warunki geograficzne

Teren PK Doliny Dolnej Odry obejmuje płaski obszar torfowiska między dwoma korytami Odry, która w południowej części koło miejscowości Widuchowa rozgałęzia się na Odrę Zachodnią i Regalicę.

Teren Parku pocięty jest starorzeczami, kanałami i rowami. Poziom lustra rzek wyniesiony jest nad poziom morza bardzo nieznacznie, bo nie więcej niż 0,1 m. Również złoże torfowe bardzo nieznacznie wznosi się ponad wodę, nie więcej niż 0,3 m. Trochę wyższe (0,5 m n.p.m.) są małe fragmenty nietorfowe na południu Parku, gdzie występują mady. Zostały one sztucznie odcięte od mineralnego brzegu doliny przy pracach hydrotechnicznych, gdy regulowano bieg Odry Wschodniej. W przeszłości cały obszar torfowiska został otoczony wałami, które osiągają wysokość do 1,6 m n.p.m. Wały te obecnie są w znacznym stopniu zniszczone. W większości Park stanowi płaski, wyrównany teren, którego powierzchnia ukształtowała się w procesie torfotwórczym.

Miąższość utworów organogenicznych dochodzi tu do około 3 metrów. Osady te podściela piasek zailony o grubości poziomu najczęściej rzędu 1,5 metra. Pod nim, aż do warstw dyluwialnych, to jest do około 20 m, zalega jasny drobnoziarnisty piasek. W piasku na dnie zwiększa się ilość żwiru, a ku górze części ilastych. Główne rodzaje utworów organogenicznych to (od dołu do góry) gytia rzeczna grubodetrytusowa i torfy.

Na powierzchni zalega nadkład mineralny. Gytia zajmują około 40% powierzchni profilu. Zalegające tutaj torfy należą do typu niskiego.

Na przeważającym obszarze występuje na powierzchni torfu nakład mineralny. Miąższość namułów jest zmienna, w południowej części Parku dochodzi do 1,35 metra. Pokrycie torfów namułem mineralnym należy wiązać z historią regulacji Odry, a także z wydobywanym piaskiem przy pogłębianiu toru żeglugowego na Odrze.

Teren Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Odry ma bogato rozwiniętą sieć hydrograficzną. Głównymi ciekami są Odra Zachodnia wpadająca przez Roztokę Odrzańską do Zatoki Szczecińskiej i Odra Wschodnia zwana Regalicą. Ta wije się wzdłuż wschodniej krawędzi doliny i wchodzi w końcu do jez. Dębie. Obie rzeki są żeglowne, a tor wodny biegnie Odrą Wschodnią, Skośnicą i dalej Odrą Zachodnią.

Bardzo liczne i wielopostaciowe są starorzecza - odrzyska. Pozostają one w różnych związkach z korytami wspomnianych rzek. W starorzeczach utrzymujących kontakt z głównym nurtem, zwanych niekiedy ramionami lub rękawami rzeki, wahania poziomu wód są duże i często mocno generowane stanami wód w korycie. Takimi są między innymi Kanały (idąc z biegiem): Węzłowy, Krzyżowy, Leniwy, Stara Regalica i Gryfiński. Generalnie o poziomie lustra wody w starorzeczach decyduje położenie ich dna w stosunku do dna Odry. Odrzyska odizolowane od bezpośredniego wpływu wód korytowych zasilane są wodami gruntowymi, powodziowymi i deszczowymi.

Tereny Międzyodrza zasadniczo ulegają zalewom w półroczu zimowym, rzadziej latem. W okresie długotrwałych wiatrów północnych ma miejsce cofka wód z Zalewu Szczecińskiego i płytkiego, deltowego i słonawego Jez. Dąbie.

W obniżeniach zastoiskowych wody występują na powierzchni przez cały rok. Ogólnie notowana jest mała ruchliwość lustra wód, co jest spowodowane bardzo małym spadkiem doliny. Ruch wody wzdłuż Międzyodrza ograniczają trzy poprzeczne wały: nasypy drogi Gryfino - Mescherin i autostrady Klucz - Kołbaskowo oraz nasypy kolejowe na Zaleskich Łęgach.

Szata roślinna

Flora

W Parku stwierdzono 427 gatunków roślin charakterystycznych dla 96 zbiorowisk roślinnych. Najbardziej interesująca jest roślinność wodna, w tym nie istniejące lub bardzo rzadkie w większości krajów Europy takie fitocenozy, jak paproci pływającej i grzybieńczyka wodnego. Wykazano tu 13 zbiorowisk leśnych i zaroślowych, 28 źródliskowych i bagiennych, 10 terofitów namulnych, 3 murawowe, 14 użytkowych zielonych i dróg gruntowych, 12 nitrofilnych ziołorośli okrajkowych, jedno szczelin w murach, oraz 16 ruderalnych.

Lasy olsowe zajmują powierzchnię ok. 4% powierzchni Parku. Łęgi wierzbowe usytuowane są przede wszystkim nad brzegami rzek oraz starorzeczy i kanałów. Bardzo ekspansywnym zbiorowiskiem na całym Międzyodrzu są zarośla łozowe i wiklinowe, reprezentowane głównie przez wierzbę szarą, wierzbę trójpręcikową i wiciową. Najbardziej rozległe jednak przestrzenie zajmują turzycowiska, mannowiska i trzcinowiska, w mniejszym wymiarze szuwar pałkowy. Do rzadkich i chronionych roślin, występujących na terenie Międzyodrza należą między innymi grzybienie białe, grążel żółty - zarastające duże powierzchnie kanałów, salwinia pływająca, grzybieńczyk wodny, arcydzięgiel nadbrzeżny, kalina koralowa, czermień błotna, łączeń baldaszkowaty, bobrek trójlistkowy, starzec błotny, listera jajowata, mlecz błotny, porzeczka czarna, przęstka pospolita, groszek błotny, pływacz zwyczajny.

Wykaz gatunków roślin występujących na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Odry Na terenie Parku występuje 427 gatunków roślin. Poniżej przedstawiono gatunki chronione oraz zagrożone wymarciem na Pomorzu Zachodnim (Żukowski i Jackowiak 1995):
R - gatunek rzadki i dlatego zagrożony wymarciem,
V - narażony na wymarcie,
E - wymierający, czyli bezpośrednio zagrożony wymarciem,
I - gatunek o nieokreślonym zagrożeniu.

  • klon polny Acer campestre - R
  • łopian gajowy Arctium nemorosum - R
  • turzyca dwustronna Carex disticha - V
  • wierzbownica rózgowata Epilobium obscurum - I
  • wilczomlecz błotny Euphorbia palustris - E
  • groszek błotny Lathyrus palustris - V
  • szczaw wodny Rumex aquaticus - V
  • szczaw błotny Rumex palustris - V
  • szczaw gajowy Rumex sanguineus - V
  • starzec wodny Senecio aquaticus - V
  • starzec bagienny Senecio paludosus - V
  • ożanka czosnkowa Teucrium scordium - V

Spośród gatunków chronionych stwierdzono obecność następujących:

  • arcydzięgiel (dzięgiel) litwor Angelica archangelica
  • grążel żółty Nuphar lutea
  • grzybienie białe Nymphaea alba
  • salwinia pływająca Salvinia natans
  • kruszczyk szerokolistny Epipactis helleborine
  • turzyca piaskowa Carex arenaria
  • centuria pospolita Centaurium erythraea
  • kocanki piaskowe Helichrysum arenarium
  • kruszyna pospolita Frangula alnus
  • porzeczka czarna Ribes nigrum
  • kalina koralowa Viburnum opulus

Z gatunków rzadkich we florze Parku występują:

  • turzyca Bueka Carex buekii
  • turzyca dwustronna Carex disticha
  • ponikło sutkowate Eleocharis mammillata
  • wilczomlecz błotny Euphorbia palustris
  • sit tępokwiatowy Juncus subnodulosus
  • groszek błotny Lathyrus palustris
  • rukiew wodna Nasturtium officinale
  • kropidło piszczałkowate Oenanthe fistulosa
  • rdestnica nitkowata Potamogeton filiformis
  • rdestnica szczeciolistna Potamogeton friesii
  • szczaw błotny Rumex palustris
  • starzec bagienny Senecio paludosus

Zbiorowiska roślinne

W szacie roślinnej Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Odry dominują zbiorowiska bagienne. Stanowią one wiodącą rolę w budowie pokrywy roślinnej Międzyodrza.

Poniżej przedstawiono wykaz zbiorowisk roślinnych występujących w Parku:

  • Zbiorowiska źródliskowe
    • Cardamino-Chrysosplenietum
  • Zbiorowiska bagienne
    • Szuwary Scirpetum lacustris - szuwar oczeretu jeziornego
    • Typhetum latifoliae - szuwar szerokopałkowy
    • Typhetum angustifoliae - szuwar wąskopałkowy
    • Phalaridetum arundinaceae - szuwar mozgowy
    • Sagittario-Sparganietum emersi - zespół strzałki wodnej i turzycy zaostrzonej
    • Sparganietum erecti - szuwar jeżogłówki gałęzistej
    • Equisetum limosi - szuwar skrzypowy z dominacją skrzypu bagiennego
    • Phragmitetum communis - szuwar trzcinowy
    • Acoretum calami - zespół tataraku zwyczajnego
    • Glycerietum maximae - szuwar mannowy
    • Scirpetum maritimi - szuwar sitowca nadmorskiego
    • Rorippetum amphibiae fluviatile - zbiorowisko z dominacją rzepichy ziemnowodnej
    • zbiorowisko z Myosotis palustris - pło z niezapominajką błotną
    • Eleocharitetum palustris - niski szuwar ponikła błotnego
    • Oenantho-Rorippetum
    • Glycerietum fluitantis
    • Butometum umbellati - zespół łączenia baldaszkowego
    • Thelypteridi-Phragmitetum - pło narecznicowe
    • Cicuto-Caricetum pseudocyperi - szuwar szaleju jadowitego i turzycy nibyciborowatej
    • Iridetum pseudoacori - szuwar irysowy
    • Caricetum ripariae - szuwar turzycy brzegowej
    • Caricetum acutiformis - szuwar turzycy błotnej
    • Caricetum paniculatae - szuwar z panującą turzycą prosową
    • Caricetum rostratae - zespół turzycy dzióbkowatej
    • Caricetum elatae - szuwar turzycy sztywnej
    • Caricetum gracilis - zespół turzycy zaostrzonej
    • Sparganio-Glycerietum fluitantis - niski szuwar trawiasty
    • Cardamino-Beruletum erecti - zbiorowisko z potocznikiem wąskolistnym
    • Caricetum vulpinae - zespół turzycy lisiej
    • Peucedano-Calamagrostietum canescentis - szuwar trzcinnika lancetowatego
    • Caricetum vesicariae - zespół turzycy pęcherzykowatej
  • Zbiorowiska terofitów namulnych
    • Cypero-fusci Limoselletum
    • Bidenti-Ranunculetum scelerati
    • Bidenti-Alopecuretum
    • Bidenti-Rumicetum maritimi
    • Bidenti-Polygonetum hydropiperis
    • Bidenti-Atriplicetum hastatae
    • Senecionetum tubicaulis
    • Chenopodietum glauco-rubri
    • Xanthio riparii-Chenopodietum rubri - zbiorowisko rzepienia włoskiego
  • Roślinność wodna
    • Roślinność wodna swobodnie pływająca
    • Spirodelo-Salvinietum
    • Lemno-Spirodeletum polyrhizae
    • Callitricho-Lemnetum minoris
    • Lemno-Utricularietum vulgaris
    • Lemno-Hydrocharitetum morsus-ranae
    • Stratiotetum aloidis
  • Zbiorowiska zanurzonych makrofitów
    • Potamogetonetum graminei - zespół rdestnicy trawiastej
    • Potamogetonetum pectinati
    • Elodeetum canadensis
    • Ceratophylletum demersi
    • Myriophylletum spicati - zespół wywłócznika kłosowego
    • Potamogetonetum lucentis
    • Potamogetonetum perfoliati - zbiorowisko z dominacją rdestnicy przeszytej
    • Potamogetonetum mucronati - zespół z dominacją rdestnicy szczeciolistnej
  • Zbiorowiska makrofitów o liściach pływających Nupharo-Nymphaeetum albae - zespół tzw. "lilii wodnych"
    • Polygonetum natantis
    • Potamogetonetum natantis
  • Zbiorowiska psammofilne i kserotermiczne
    • Spergulo vernalis-Corynepforetum
    • Tunico-Poetum compressae
  • Zbiorowiska użytków zielonych i dróg
    • Lisimachio vulgaris-Filipenduletum
    • Veronico-Euphorbietum palustris
    • Scirpetum silvatici
    • Epilobio-Juncetum effusi
    • Poo-Lathyretum palustris
    • Stellario-Deschampsietum
    • Arrhenatheretum medioeuropaenum
    • Lolio-Plantaginetum
    • Juncetum macri
    • Potentillo-Festucetum arundinaceae
    • Rumici-Alopecuretum geniculati
    • Ranunculo repentis-Agropyretum repentis
    • Mentho longifoliae-Juncetum inflexi
  • Ziołorośla okrajkowe
    • Cuscuto-Convolvuletum
    • Convolvulo-Ribetum caessi
    • Fallopio-Humuletum lupuli
    • Calystegio-Polygonetum suspidati
    • Soncho-Archangelicetum litoralis
    • Anthriscetum sylvestris
    • Alliario-Chaerophylletum temuli
    • Torilidetum japonicae
    • Galio-Impatientetum noli-tangere
  • Zbiorowiska w szczelinach murów
    • Asplenietum trichomano-rutae-murariae
  • Zbiorowiska ruderalne
    • Poetum annuae
    • Sagino-Bryetum
    • Sisymbrietum sophiae
    • Bromo-Corispermetum
    • Hordeetum murini
    • Convolvulo-Agropyretum
    • Convolvulo-Brometum inermis
    • Agropyro-Rubetum arvalis
    • Cardario-Agropyretum
    • Saponario-Petasitetum spuriae
    • Potentillo-Artemisietum absinthii
    • Berteroetum incanae
    • Dauco-Picridetum
    • Tanaceto-Artemisietum
  • Lasy i zarośla
    • Ribo nigri-Alnetum - żyzny ols porzeczkowy
    • Salicetum pentrandro-cinereae
    • Salicetum albo-fragilis - łęg wierzbowy
    • Salicetum triandro-viminalis
    • Fraxino-Alnetum - łęg olszowy
    • Ficario-Ulmetum - łęg jesionowo-wiązowy
    • Agrostio-Popaletum tremulae - las osikowy
    • Pruno-Crateagetum
    • Urtico-Sambucetum
    • Euonymo-Cornetum
    • Carpino-Prunion

Fauna

Występujące na obszarze Parku Krajobrazowego Doliny Dolnej Odry różne środowiska oraz zespoły roślinne są miejscem bytowania bezkręgowców, które z kolei stanowią bazę pokarmową dla kręgowców. Bogactwo występujących tu zwierząt jest związane przede wszystkim ze środowiskiem wodnym. Dlatego też stwierdzone gatunki kręgowców są w większości gatunkami wodnymi lub wodno-błotnymi.

Najważniejszą grupę zwierząt w Parku stanowią ptaki (ok. 250 gatunków). Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Odry jest ważną, południkową, drogą ich przelotów oraz miejscem koncentracji wielu gatunków ptaków wodno-błotnych, takich jak gęsi (do 20 000 osobników) i żurawie (do 13 000 osobników).

Z gatunków lęgowych ptaków zagrożonych wyginięciem w skali Europy, występują tu: bielik, rybołów, błotniak łąkowy, sowa błotna, wąsatka, wodniczka (ptak zagrożony wyginięciem w skali światowej), wodnik. Jest to też noclegowisko gatunków ptaków migrujących w okresie jesienno-wiosennym (np.: żurawie, gęsi, kaczki).

Teren ten jest jednym z najcenniejszych ornitologicznie obszarów w Polsce. Znajdują się tu najważniejsze i największe pod względem liczebności pierzowiska, noclegowiska i zimowiska ptaków wodno-błotnych; jest to też ważne lęgowisko ptaków siewkowatych oraz kaczek. W północnej części Parku znajduje się czapliniec - kolonia czapli siwej dla ochrony której został tu utworzony rezerwat przyrody.

W okresie wędrówek ptaków obserwuje się regularnie tysięczne stada gęsi i kaczek, a także stada ptaków siewkowatych osiągające liczebność do kilkuset osobników. Znajdują się tu również noclegowiska żurawia Grus grus, na których obserwuje się stada liczące kilkaset do kilkunastu tysięcy osobników. Podczas łagodnych zim spotyka się tu także wiele gatunków wodno-błotnych i drapieżnych. Najważniejsze lęgowiska stanowią tereny okresowo zalewane wodą, gdzie wczesną wiosną brak jest wysokich szuwarów. Gniazdują tu najczęściej ptaki siewkowate oraz rzadkie gatunki kaczek. Takimi rozlewiskami są np. okolice Kanału Leniwego, Kanału Siódemka, Jeziora Szerokiego, Gęsiego i Kanału Marwickiego.

Podmokły ols w północnej części Parku na terenie rezerwatu "Kurowskie błota" stanowi kolonię czapli siwej Ardea cinerea, której liczbę par szacuje się na około 600.

Najważniejszym noclegowiskiem gęsi jest Jezioro Gęsie, gdzie w okresie przelotu jesienno-zimowego zatrzymuje się do 20 000 osobników gęsi zbożowej Anser fabalis i białoczelnej Anser albifrons, w lipcu i sierpniu na terenie Parku przebywa także do 2 500 gęgaw Anser anser. Jezioro jest miejscem żerowania m. in. bielika Haliaeetus albicilla, gęgawy Anser anser, wielu gatunków kaczek, czapli siwej Ardea cinerea oraz kormorana Phalacrocorax carbo.

Największym noclegowiskiem żurawi jest obszar zawarty pomiędzy Kanałem Krzyżowym, Kanałem Węzłowym, Regalicą, a Kanałem Stara Regalica. W okresie od września do listopada przebywa tu około 8 000 osobników. Jest to miejsce ich największej koncentracji w Polsce (Tomiałojć 1990). Ilość przebywających tu ptaków wzrosła w ciągu ostatnich lat wskutek wprowadzenia zakazu polowań i poruszania się łodziami z napędem spalinowym. Głównymi zimowiskami ptaków wodnych i błotnych są kanały Węzłowy i Siódemka gdzie ilość zimujących ptaków dochodzi do 4 000 osobników (głównie czernica, głowienka, bielaczek, nurogęś, gągoł i łyska).

Jezioro Szerokie wraz z przyległymi do niego rozlewiskami jest największym pierzowiskiem kaczek - do 1 500 osobników - głównie krakwy, krzyżówki, cyranki, płaskonosa. Jest ważnym miejscem żerowania dla bielika, gęgawy, krakwy, cyranki, płaskonosa, śmieszki, rybitwy czarnej.

Okresowe rozlewiska są najważniejszym miejscem żerowania ptaków siewkowatych, których łączna ilość (z wyłączeniem czajki wynosi do 4 000 osobników). Są to głównie łęczak, batalion, kszyk, brodziec piskliwy, krwawodziób. Ponadto żerują tu: bielik, sokół wędrowny, czapla biała, kormoran, czapla siwa, a w lipcu i sierpniu przebywa tu do 2 500 gęgaw. Turzycowiska zlokalizowane pomiędzy kanałem Krzyżowym, a Kanałem Marwickim są pierzowiskami żurawi gdzie występuje do ok. 500 osobników. Głównymi pierzowiskami kaczek są Jezioro Gęsie i Jezioro Szerokie, liczba pierzących się kaczek na terenie Parku oscyluje w granicach 5 000 osobników (głównie krzyżówka i krakwa), natomiast w rejonie Jeziora Gęsiego liczba pierzących się żurawi dochodzi do 500 osobników.

Ważną grupę zwierząt w Parku stanowią ssaki, zwłaszcza te związane ze środowiskiem wodnym. Dwa najważniejsze ssaki tego biotopu to bóbr i wydra. Należą one do gatunków chronionych. Liczebność bobra wykazuje stałą tendencję wzrostową, osiągając obecnie ponad 20 rodzin. Ssaki owadożerne reprezentowane są przez jeża europejskiego, ryjówkę aksamitna, rzęsorka rzeczka, zębiełka białawego, kreta a także kilka gatunków nietoperzy, w tym nocka rudego, nocka Natterera, nocka dużego, nocka łydkowłosego, borowca wielkiego i karlika mniejszego. Dużą grupę stanowią gryzonie, wśród których, oprócz wspomnianego już bobra europejskiego, spotkamy tu wiele gatunków. Mniej liczne są psowate. Spośród ssaków parzystokopytnych występuje tu jedynie dzik oraz sarna.

Płazy i gady reprezentowane są na terenie Parku przez 16 chronionych wśród których występują tu rzadkie na innych terenach: ropucha paskówka i żaba śmieszka.

Wody zajmujące w Parku dużą część powierzchni (ok.12%), stanowią ważne środowisko bytowania i rozrodu ryb, stwarzając poprzez wielką różnorodność kanałów pod względem wielkości, głębokości, prędkości przepływu, różnego stopnia zarastania, cała gamę siedlisk odpowiadających rybom różnych gatunków wśród których do rzadkich lub chronionych należą: kiełb, piskorz, koza, sumik karłowaty, minóg rzeczny oraz miętus.

Bezkręgowce stanowią wielką grupę zwierząt na terenie Parku, ale stopień jej poznania ciągle nie jest wystarczający. Na całym Międzyodrzu rozprzestrzeniona jest gąbka słodkowodna. Dotychczasowe badania wykazały obecność 21 gatunków ślimaków wodnych, 21 gatunków małży, 9 gatunków pijawek, 35 gatunków ważek, wielu gatunków motyli i pająków. Spośród tej grupy zwierząt kilka znajduje się na Czerwonej Liście Zwierząt Ginących i Zagrożonych. Są to m. in.: żyworódka rzeczna i skójka malarska, wonnica piżmówka, ważki (w tym żagnica zielona, znajdująca się na Europejskiej Czerwonej Liście Zwierząt), z motyli - modraszki, rusałki, mieniak tęczowiec. Bardzo liczną populację ma tu tygrzyk paskowany.

Rezerwaty

Najcenniejsze wartości przyrodnicze i krajobrazowe Parku objęto ochroną rezerwatową i w formie użytku ekologicznego.

Kurowskie Błota - faunistyczny rezerwat przyrody, utworzony w 1965 r. na terenie gminy Kołbaskowo, o powierzchni 98,4 ha w celu ochrony pierwotnie kolonii kormoranów, a obecnie czapli siwej liczącej tu około 600 par oraz miejsc lęgowych chronionych ptaków drapieżnych. Niemal całą powierzchnię zajmuje podmokły ols interesujący również pod względem florystycznym.

Kanat Kwiatowy - florystyczny rezerwat przyrody, na terenie gminy Kołbaskowo, utworzony w 1976 r. na części jednego ze starorzeczy na powierzchni 3 ha. Został powołany w celu ochrony rzadkich gatunków roślin wodnych i bagiennych, takich jak salwinia pływająca czy grzybieńczyk wodny. Poza tym spotkać tu można także jeszcze inne rzadkie lub chronione gatunki, jak: arcydzięgiel nadbrzeżny, grzybień biały, osoka aloesowata. W przybrzeżnej części rezerwatu występują kolonie gąbki słodkowodnej.

Klucki Ostrów - użytek ekologiczny powołano na terenie otuliny Parku w gminie Szczecin w 1994 r., na powierzchni 49,7 ha w celu ochrony wyspy z naturalnym zespołem roślinności łęgowej na terenie zalewowym. Znajduje się tam m.in. kolonia lęgowa mewy śmieszki, stanowiska lęgowe wielu gatunków ptaków wróblowatych okaz kaczek.

W bezpośrednim sąsiedztwie Parku znajduje się rezerwat krajobrazowy Wzgórze Widokowe nad Międzyodrzem, utworzony w 1973 r. o powierzchni 4,19 ha, wyróżniający się ciekawą i bogatą florą kserotermiczną (stepową). Jest to rezerwat o powierzchni około 4 hektarów, w postaci stożkowatego wzniesienia o wysokości 35 m n. p. m., po południowej stronie autostrady ze Szczecina do Kołbaskowa. Powołany został w celu ochrony krajobrazu stepowego i roślinności kserotermicznej, a także zachowania wzgórza stanowiącego fragment wysokiego brzegu doliny Odry w jej dolnym biegu, o szczególnych cechach geomorfologicznych. Na jego obszarze występują m.in. rośliny chronione, takie jak: ostnica włosowata, kalina koralowa, sasanka łąkowa, oraz wilżyła ciernista. Swoje stanowiska na zboczach tego wzgórza mają również zaliczane do rzadkich gatunków: strzęplica polska, tymotka Boehmera, pięciornik biały, przetacznik wczesny, kłosownica pierzasta, a także topola czarna, goździk wycięty, owsika omszona i klon polny. U stóp wzgórza umieszczone są mapy i opisy działań wojennych z 1945 r., które miały miejsce w jego okolicy.

Na terenie Parku Krajobrazowego Dolina Dolnej Odry projektuje się utworzenie sześciu faunistycznych rezerwatów przyrody, w których będą chronione ze względów naukowych i dydaktycznych następujące wartości przyrodnicze:

  1. świat zwierząt, w szczególności ornitofauna wyróżniająca się bogactwem gatunków wodnych i błotnych, lęgowych, zimujących i przelotnych;
  2. torfowisko, które kształtowało się od okresu polodowcowego, a proces ten trwa do czasów dzisiejszych;
  3. szata roślinna torfowiska wykazująca wiele cech naturalności.

Planowane rezerwaty w obrębie parku krajobrazowego:

  • Wielkie Bagno Kurowskie – o powierzchni 478,3 ha,
  • Moczydłowskie Łęgi – o powierzchni 728,7 ha,
  • Wodniczka – o powierzchni 478,3 ha
  • Podkowa – o powierzchni 7,9 ha,
  • Gęsie Wody – o powierzchni 474,2 ha,
  • Żurawi Ostrów – o powierzchni 1016,6 ha.

Cały obszar Parku znajduje się Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 obejmując dwa obszary: Dolina Dolnej Odry PLB32003 i Dolna Odra PLH320037.

Ochrona w ramach konwencji "Ramsar":

Teren PK DDO spełnia następujące kryteria przyjęte na konferencji państw sygnatariuszy konwencji "Ramsar" w Caligari w 1980 roku:

  1. Regularnie zatrzymuje się 10 tys. Anseriformes (w 1997 r. stwierdzono 29 000 Anser fabalis i Anser albifrons).
  2. Ma szczególne znaczenie jako środowisko zwierząt w krytycznych fazach ich cyklu życiowego, stanowi bowiem pierzowiska kaczek właściwych Anatidae i żurawi Grus grus.
  3. Ma szczególne znaczenie dla utrzymania różnorodności genetycznej regionu, ze względu na specyfikę swej flory i fauny.
  4. Stanowi szczególnie dobry przykład typu obszarów podmokłych charakterystycznych dla danego regionu jest bowiem częścią największego w Europie środkowej torfowiska czynnego, które nie występują już u ujścia innych rzek europejskich.

Spełnienie jednego z tych warunków kwalifikuje dany obszar do ochrony w ramach konwencji "Ramsar".

Zabytki    

Ze względu na specyfikę terenu Parku, czyli na jego podmokły charakter obszar ten był niedostępny dla człowieka. Nie było tu nigdy osad ani wsi. Jednak znajduje się tu wiele zabytkowych budowli hydrotechnicznych służących niegdyś do regulacji poziomu wody na Międzyodrzu, głównie w celu utrzymywania pastwisk oraz zabezpieczenia przeciwpowodziowego. W obecnych czasach wiele z nich jest już nieczynnych jednakże przed II Wojna Światową funkcjonował tu cały system urządzeń. Część z nich istnieje do dzisiaj, wpisane zostały do rejestru zabytków. Są to m.in.: jaz w Widuchowej - do rozrządu wody na dwa koryta rzeki, śluzy komorowe - łączące drogi wodne, przewały (przelewy) do wprowadzania na teren Międzyodrza wielkiej wody oraz pompownie - do obniżania poziomu wody. Ciekawym obiektem historycznym jest tzw. Droga Batowa z 1945 r

Wojenna droga generała Batowa, to bez wątpienia ważny obiekt historyczno-przyrodniczy leżący na terenie gminy Gryfino. Jest to pas o szerokości około 5 m i długości około 3 km, przecinający Międzyodrze w linii prostej, od Regalicy na wysokości Daleszewa, do Odry Zachodniej na wysokości Moczył.

Droga ta odegrała ważną rolę podczas II wojny światowej. Została zbudowana w 1945 r. przez wojska radzieckie w celu przeprawienia się przez bagniste tereny pomiędzy dwoma ramionami rzeki, na południe od Szczecina. Droga służyła do przeprawienia ciężkiego sprzętu i sforsowanie Regalicy, następnie rozciągającego się za nią 3,5–kilometrowego, pociętego kanałami Międzyodrza i przedostanie się przez drugą rzekę – Odrę Zachodnią. Po wyjściu na zachodni brzeg armia udała się na północ, do Rostoku, a po drodze zdobyła Szczecin.

Turystyka

Park posiada duże wartości poznawcze i rekreacyjne. Można tu uprawiać wędkarstwo, a dla miłośników kajakarstwa i żeglarstwa wytyczono szlaki turystyczne. Trudno dostępne tereny bagienne utrudniają turystykę pieszą, którą można uprawiać jedynie wzdłuż biegnących brzegami Odry wałów, i to w zakresie ograniczonym przez istnienie nieczynnych śluz. Zaplanowano oznakowanie w terenie kilku tras pieszo-rowerowych oraz wodnych (wyłącznie jednostki pływające bez silników spalinowych). Na wysokości Gryfina, przy Odrze Zachodniej zorganizowany jest punkt informacji turystycznej z funkcjonującą przystanią żeglarską dla wycieczek. Bardzo interesujące turystycznie są również okolice Parku, gdzie istnieje wiele tras turystycznych, nawiązujących do szlaków Puszczy Bukowej i Cedyńskiego Parku Krajobrazowego.

Ze względu na status ochronny, a także podmokły charakter tego miejsca, omawiany obszar nie jest przystosowany do tzw. „masowej turystyki”. Turyści najczęściej korzystają z głównej trasy prowadzącej do byłego przejścia granicznego Gryfino-Mescherin, która przystosowana jest zarówno dla ruchu pieszego, rowerowego, a także samochodowego.

W Siadle Dolnym działa ośrodek „Najderówka”, w którym można „zasięgnąć” wiedzy na temat lokalnej przyrody, a także odpocząć na łonie natury w tamtejszym ośrodku agroturystycznym. Istnieje również możliwość wynajęcia rowerów, którymi można udać się na wycieczkę po morenowych zboczach doliny Odry.  W okolicy Szczecina, na Dziewokliczu, działa jedyny na Międzyodrzu Klub Turystyki Kajakowej – „Płonia”, w celu szerzenia turystyki wodnej z możliwością noclegu, a także tereny biwakowe, na których można rozstawić namioty, bądź campingi. W pobliżu stanicy kajakowej na Dziewokliczu zlokalizowane jest sezonowe kąpielisko dla mieszkańców Szczecina i okolic.

Zarówno po stronie polskiej jak i niemieckiej wyznaczone są również tzw. punkty widokowe m.in. w Gartz, Mescherin, a także w Marwicach, Moczyłach i Siadle Dolnym.  Zagospodarowane z myślą o turystach, pozwalają zapoznać się z rozległymi obszarami w tej części parku. Opisywany fragment doliny Odry jest jednak najczęściej odwiedzany przez lokalną społeczność. Okoliczni mieszkańcy najczęściej udają się tu na rodzinne spacery, lub krótkie wycieczki rowerowe, korzystając jednocześnie z możliwości poznania terenów po niemieckiej stronie granicy.

Galeria zdjęć